-Villa Air -Bel -Rosemary Sullivan

Villa Air- BelVilla Air- Bel
De Tweede Wereldoorlog: hoe Marc Chagall, Marcel Duchamp en anderen uit de handen van de Nazi’s werden gered.

Auteur: Rosemary Sullivan
Boekvorm: paperback met zwart-wit illustraties
Pagina’s: 510
Uitgever: de Geus
Uitgebracht: oktober 2013
ISBN:
978.90.4452.512.0

 

Bespreking: In 1970 werd er in Marseille een villa gesloopt, die tijdens de oorlog onderdak had geboden aan kunstenaars als Marc Chagall, André Bréton, Max Ernst en een tal van anderen, die op de vlucht waren voor Nazi’s. Deze villa stond bekend onder de naam Villa Air-Bel. Biografe Rosemary Sullivan verdiepte zich in deze geschiedenis van de villa en daardoor ontstond het non- fictieboek “Villa Air- Bel.” Dit boek is onlangs in het Nederlands verschenen bij uitgeverij de Geus.

Het bijzondere aan deze villa was dat behalve de Franse kunstenaars, ook een andere bewoner er een centrale plaats had en wel Varian Fry. De kunstenaars hadden namelijk hulp gevraagd aan hun collega’s, die zich al in Amerika gevestigd hadden, zoals Thomas Mann, wiens zoon nog in Frankrijk was. Amerika probeerde zich zo lang mogelijk afzijdig te houden, maar stuurde uiteindelijk Fry. Toen hij aankwam in Marseille, wilde hij voornamelijk kunstenaars en intellectuelen hulp bieden. Daarvoor richtte hij de Centre Américain de Secours op, kortweg CAS genoemd. Hij kreeg daarbij steun van een rijke Amerikaanse Mary Jayne Gold, die bevriend was met enkel Franse kunstenaars. De nood onder de vluchtelingen werd erg hoog en Fry besloot Mary Jane te laten zoeken naar een geschikte villa en dat werd het verwaarloosde Air- Bel. De villa werd tevens een rustpunt voor Fry, die gebukt ging onder de enorme druk van de oorlog, want te veel mensen hadden hulp nodig en er was te weinig geld en al nog minder visa. Zo nu en dan overwon de vrolijkheid het pessimistische gevoel, doch dergelijke momenten duurden niet lang, want de harde werkelijkheid kreeg al weer snel de overhand.

“Villa Air- Bel” is geen roman, maar het verhaal is wel zeer menselijk beschreven door Rosemary Sullivan in een kernachtige stijl. In dit boek geeft ze een prachtig indringend beeld van de aanloop tot en de ontwikkeling van de oorlog in Frankrijk en in Marseille in het bijzonder. Frankrijk was in het noorden bezet door de Duitsers en alleen het gebied in het zuidoosten van Frankrijk behoorde nog tot de vrije zone. Parijs, de cultuurstad bij uitstek was niet langer meer veilig voor Joodse kunstenaars of voor kunstenaars met een Russische achtergrond als de schrijver Victor Serge. Het zuiden dat onder bewind stond van het Vichy-regime leek een betere plek om naar toe te gaan in afwachting van de noodzakelijke papieren om de oversteek te maken naar Amerika. Marseille herbergde behalve enorme aantallen vluchtelingen, ook een groeiend aantal hulporganisaties.

Indrukwekkend zijn de beschrijvingen van de auteur over het leven in de villa en de menselijke relaties, die op de proef gesteld worden door de oplopende spanningen. Vooral, omdat de villa niet gevrijwaard bleek te zijn van een inval door de Duitse bezetter, ondanks dat er een Amerikaan verbleef. Bovendien kwam niet iedere bewoner in aanmerking voor een visum. Sullivan heeft met dit boek een andere, veel minder bekende, maar zonder meer zeer interessante kant van de oorlog onder de aandacht gebracht. “Villa Air- Bel”is dan ook zeer aanbevelenswaardig boek.

Beoordeling: X X X X  Zeer goed