-Souvenir Utopia – Hans Muiderman

MuidermanSouvenir Utopia

Auteur: Hans Muiderman
Boekvorm: paperback
Pagina’s: 242
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht: januari 2013
ISBN: 978.94.6153.261.9




Bespreking:
Soms blijft een boek je gedachten beheersen en dan niet zo zeer vanwege het onderwerp, maar meer door de wijze, waarop het boek geschreven is. Zo’n boek is “Souvenir Utopia”, de debuutroman van schrijver, dichter en publicist Hans Muiderman, die onlangs het licht mocht zien bij uitgeverij Aspekt.

Hoofdpersoon in dit boek is Jean en hij heeft twee vrienden Frans en Willem, hoewel vrienden…Echt elkaar kennen doen ze niet, maar ze hebben het idee opgevat om samen een tocht te gaan maken langs de hele rivier de Donau aan de hand van de gids van Claudio Magris. “ Donauvrienden” noemt Jean de beide mannen liever, want het worden in totaal drie reizen, eer ze het eindpunt bereiken. Jean is gescheiden en heeft een nieuwe flat betrokken. Om de eenzaamheid te ontlopen, had hij besloten mee te gaan op reis. Voor hem is het doel van deze tocht om de confrontatie aan te gaan met zijn vooroordelen over Duitsers en dat het een ware beproeving voor hem wordt, mag verwacht worden, want hij heeft een enorme hekel aan Duitsers en hij wil ook pertinent niet naar Wenen, waar de Donau doorheen stroomt. De oorzaak voor deze houding blijkt in zijn jeugd te liggen. Op een dag stelde zijn vader samen met drie ooms vast dat niemand van de familie meer met oom Ahrend mocht omgaan op straffe van uitsluiting van de familie. De reden was dat Ahrend S., die psychiater en zenuwarts was, fout zou zijn geweest in de oorlog. Nadere uitleg werd de jonge Jean niet gegeven, waardoor de herinnering in zijn hoofd een eigen leven was gaan leiden. Zo erg zelfs dat hij oom Ahrend en Joseph Mengele, arts en onderzoek in Auschwitz, als één en dezelfde persoon ging beschouwen. Uiteindelijk wordt de eerste reis langs de Donau al meteen een confrontatie met het verleden van Ahrend S. en besluit Jean om op zoek te gaan naar antwoorden uit het verleden.

“Souvenir Utopia” is een psychologische roman en een getuigenis van briljant staaltje schrijfkunst. Het boek zit heel vernuftig in elkaar, bijna geraffineerd. Om te beginnen speelt het verhaal zich af in drie tijdvakken: het heden, de periode van de reizen en het verleden, die op een prachtige manier met elkaar vervlochten zijn. Dan is er de hoofdpersoon Jean. Hij is een introverte man, die een geheim met zich mee draagt. Hij is geen man, die zich opdringt in een gesprek, in tegendeel als hij het gevoel heeft dat het niet gelegen komt, doet hij er liever het zwijgen toe. Vooral als het nutteloze onderwerpen betreft. Daar staat tegenover dat Jean een echte denker is, die bezig is een innerlijk conflict op te lossen, waarover hij nog niet zo makkelijk kan praten. Zijn belevingswereld deelt hij echter wel met de lezer. Ofschoon de reis langs de Donau op waarheid is gebaseerd, is de rivier in dit boek onbewust een mooie metafoor voor het leven geworden. Nu eens kabbelt het water voort, dan weer is het woest. De bedding is lang niet altijd recht en af en toe mengt het water van de zijstromen zich met de hoofdrivier. Bovendien zoekt de rivier zijn eigen weg en zo is het ook met de menselijke geest. Reik hem enkele elementen van een verhaal en hij gaat er zelf mee op de loop. De scheidslijn tussen feit en fictie wordt steeds dunner tot die geheel verdwenen is. Zoals ook is gebeurd in de gedachten van Jean. Als ondertitel zou men dit boek ook “Zwerftocht van de menselijke geest” kunnen meegeven. Zoals de rivier plaatsen aandoet, zo zwerft de geest langs zijn herinneringen en ervaringen, in dit geval Jeans geest. De lezer wordt meegevoerd in die stroom en ervaart wat die ontdekkingen en de confrontaties met het verleden met Jean doen. Soms raakt hij verward, dan weer heeft een ontdekking juist een reinigende werking, omdat hij die eindelijk een plaats kan geven. Als laatste is er aandacht voor de interactie tussen de drie vrienden, die ook van invloed is op Jeans gedrag.

Hans Muiderman heeft de sfeer in “Souvenir Utopia”heel ingetogen gehouden, heel fragiel bijna breekbaar met zo nu en dan behoorlijk aangrijpende momenten. Bijvoorbeeld wanneer Jean een oude foto vindt. Het is een afbeelding uit de Eerste Wereldoorlog. Met een prachtige intensiteit beschrijft de auteur wat die foto met Jean doet. Even zo intens en gevoelig zijn de fragmenten beschreven over de houding van Jean tegenover Willem. Net als het water van de rivieren, vloeien soms ook levens op een vreemde manier samen. Gaandeweg ontdekt Jean dat de vader van Willem ook fout was. Maar er is een merkwaardig gevoel van saamhorigheid tussen hen, dat verder reikt dan alleen de gezamelijke achtergrond van twee foute familieleden. Doch dit gevoel vraagt om een emotionele reactie van Jean en hij worstelt hoe hij daar mee om moet gaan.

In de kern is de oorlog in dit boek van ondergeschikt belang, het is de beruchte kapstok, waar omheen het verhaal gedrapeerd is. Immers, het communisme komt ook ter sprake en ook daarover wordt een oordeel geveld door de vader van Jean. “Souvenir Utopia”gaat daarom om veel meer. De nadruk ligt op wat voorvallen en ontmoetingen met de mens kan doen. Muiderman laat in dit boek zien dat ieder mens een rugzakje draagt en meestal is de inhoud voor anderen onzichtbaar. Tevens laat hij zien dat het leven ook hele onverwachtse ontwikkelingen in petto kan hebben. Het gaat ook over het aftasten van mensen, over relaties en over vooroordelen, die een grote stempel op iemand kunnen drukken. Jean is dan ook voorzichtiger geworden in het vellen van oordelen, geheel tegen zijn verwachting in heeft de reis hem wijzer gemaakt. Of zoals een filosoof en humanist uit de 15de eeuw zo fijntjes stelde in zijn “Utopia”: “Hoe kan iemand zo krankzinnig zijn, zeggen zij, dat hij zichzelf voor aanzienlijker houdt, omdat zijn kleding van fijnere wol is? Want die wol, hoe fijn ook van draad, is toch tevoren door een schaap gedragen, dat daarom nog altijd niets meer was dan een schaap.” -Thomas More
“Souvenir Utopia” is een werkelijk schitterend boek, dat gelezen hoort te worden door iedereen, die van literatuur houdt.

Beoordeling: X X X X X   Uitstekend

Advertenties