-Het vergeten gezicht-Solange Leibovici

Het vergeten gezicht
Een geschiedenis over liefde en verraad

Auteur: Solange Leibovici
Boekvorm:paperback
Pagina’s: 240
Uitgever: Arbeiderspers
Uitgebracht: 2009
ISBN: 978.90.2956.761.9

Bespreking: Liefdesgeschiedenissen bestaan al zolang er mensen bestaan en sinds het ontstaan van het schrift, worden deze verhalen ook opgeschreven. Wat deze verhalen van elkaar onderscheiden, is de achtergrond waartegen dergelijke verhalen zich afspelen. Zoals in het geval van “Het vergeten gezicht” van Solange Leibovici. In dit semiautobiografische boek vormt de Tweede Wereldoorlog het toneel, waarop de liefdesgeschiedenis tussen de ouders van de schrijfster zich afspeelt.

Het boek is opgebouwd in drie delen. Het eerste deel speelt zich af in de tegenwoordige tijd en beschrijft de moeizame gesprekken tussen moeder en dochter. De moeder is oud en aan het dementeren, maar de dochter zit nog met vragen over de geheimen, die er zijn in de familie. Daartoe probeert ze zo nu en dan voorzichtig de oorlog ter sprake te brengen, doch die gesprekken willen niet lukken. Er ontstaan zelfs conflicten.
In het tweede deel komt het ontstaan van de liefdesgeschiedenis tussen Bernard en Frederica, ofwel Rie, aan bod. Bernard was een Franse soldaat en een jood, die in het kamp Sandbostel in Duitsland gevangen zat en Frederica was gevlucht naar Duitsland als gevolg van Dolle Dinsdag. Ze was namelijk lid van de NSB en toen rond 5 september 1944  de geruchten op gang kwamen dat de geallieerden in aantocht waren, probeerden de NSB-ers  massaal te vluchten. Zo ook Frederica. In Duitsland ging ze  werken in een  munitiefabriek en leerde ze Bernard kennen. Na de oorlog trouwen ze en krijgen twee dochters, van wie de oudste  de schrijfster is.
Het derde deel pakt de draad op in de beginjaren ’50 en eindigt in het heden. De oorlog is weliswaar voorbij, maar de overlevenden moeten leren omgaan met hun angsten en ervaringen. Ze dragen voor altijd het verleden met zich mee. Een verleden dat voor de schrijfster nooit helemaal begrijpen zal kunnen worden, omdat ze nooit de volledige waarheid te horen zal krijgen.

Toch is dit boek niet een gewone liefdesgeschiedenis, het gaat verder. “Het vergeten gezicht” is een zoektocht. De schrijfster is op zoek naar een verklaring voor de invloed, die de traumatische gebeurtenissen van haar ouders tijdens de oorlog, op haar eigen leven heeft gehad. Ook al is ze zelf pas  geboren na de oorlog, hun ervaringen hebben echter haar leven ook getekend. Dit is een veel voorkomende verschijnsel bij kinderen, wiens ouders de oorlog hebben meegemaakt. Maar Leibovici is een schrijfster. Ze publiceerde eerder op het gebied van  literatuur en psychoanalyse en deze voorliefde voor de psychoanalyse is dan ook terug te vinden in het boek. Al schrijvend probeert ze vat te krijgen op deze situatie. Daartoe heeft ze de romanvorm afgewisseld met essayistische gedachtegangen en worden de relaties ook bekeken door de ogen van anderen. Ieder heeft immers zijn eigen verhaal gevormd in het leven. Zo komt onder meer haar zuster aan het woord en haar moeder. Zelfs de politieman, die na de oorlog NSB’ers probeerde op te sporen, wordt aan het woord gelaten. Daarmee is “Het vergeten gezicht” een menselijk verhaal vol tragiek geworden over dit raadsel wat de dochter en in dit geval dus ook de schrijfster al jaren bezig houdt: de verbondenheid van drie levens door de oorlog. Ergens wil ze zich ervan  los van maken, maar uiteindelijk blijkt dat die levens inmiddels al teveel met  elkaar vergroeid zijn.

Het boek heeft een sterke realistische, bijna confronterende, schrijfstijl. Het verdriet over haar moeders ziekte en de vertwijfeling over haar eigen houding naar haar moeder toe zijn duidelijk herkenbaar geschreven zonder dat Leibovici daarbij medelijden voor zichzelf wil oproepen. Die realistische aanpak geldt ook voor de kampervaringen van haar vader, waarvoor de schrijfster overigens wel historisch onderzoek heeft verricht. Toch stelt “Het vergeten gezicht” enigszins teleur. Zo is het voor de lezer niet altijd duidelijk welk personage aan het woord is, wat de betrokkenheid bij de hoofdpersonen enigszins verstoord. Inhoudelijk is het  een moeilijk te doorgronden boek. Er is sprake van enige terughoudendheid bij de schrijfster, waardoor de lezer het gevoel heeft alsof hem de bedoeling van het boek ontgaat.

Beoordeling:  X X  Matig