– Het meisje met de Leica -Helena Janezcek

Het meisje met de Leica

Auteur: Helena Janezcek
Boekvorm: paperback
Pagina’s: 344
Uitgeverij: De Bezige Bij
Uitgebracht: 2019
ISBN: 978.94.0315.060.4

 

Bespreking: Gerda Pohorylle heette ze officieel. Geboren op 1 augustus 1910 in Stuttgart. Een Joodse jonge vrouw dat bekendheid zou verwerven als Gerda Taro, de oorlogsfotografe tijdens de Spaanse Burgeroorlog. Het zou ook tijdens die oorlog zijn dat ze omkwam bij een tragisch ongeluk. Vlak voor ze stierf, vroeg ze nog om haar Leica. De camera, waarmee ze vele foto’s gemaakt had. Robert Capa, collega-fotograaf en geliefde had Gerda leren werken met de Leica-camera. In ruil daarvoor verschafte ze Capa naam en imago.

Helena Janeczek schreef een historische roman over Gerda Taro, getiteld ‘Het meisje met de Leica’. Refererend aan de Leicacamera waarmee Taro haar foto’s maakte. In Italië mocht dit boek drie prijzen ontvangen. Geen geringe prestatie. De verwachtingen waren dan ook hoog gespannen. Voor dit boek heeft de auteur een bijzondere invalshoek gekozen. Aan de hand van drie vrienden die een rol van betekenis speelden in haar leven krijgt de vrouw Gerda Taro gestalte, te weten Willy Chardack, bijgenaamd de teckel, artsluitenant, hij leerde Gerda kennen dankzij Ruth en Georg, en was kortstondig haar minnaar tot zijn eigen verbazing. Ruth Cerf, verpleegster en een goede vriendin, dankzij Ruth leerde Gerda Robert Capa kennen. Als berooide fotograaf wilde Capa – toen nog Andre Friedmann geheten – Ruth graag fotograferen, maar Ruth was wantrouwig en vroeg Gerda om mee te gaan. De derde vriend is Georg Kuritzkes, een student geneeskunde en eveneens een minnaar van Gerda. Doordat Gerda is overleden door een tragisch ongeval, kijken ze beurtelings terug op wat Gerda voor hen individueel betekend heeft.

Jaloezie en boosheid blijken terugkerende eigenschappen te zijn bij de drie vrienden. Op elkaar, op Capa, omdat Gerda hem als geliefde verkoos boven haar vorige minnaars, maar meer nog op de kleine tengere roodharige zelfbewuste vrouw met haar aandoenlijke glimlach zelf vanwege haar elegantie en haar makkelijke levensstijl. Gerda Taro leefde volgens het motto dat het leven te belangrijk is om serieus te nemen. Dat bevestigt de cover al met de afbeelding van de nonchalante Gerda en dat wordt door Helena Janeczek verder uitgewerkt. Gaandeweg ontstaat het beeld van een vrouw die een tamelijk frivool leven geleefd heeft, die makkelijk wisselde van minnaar als het haar zo uitkwam. Gerda wilde de wereld veroveren met haar camera en wilde onafhankelijk zijn. Ze was rebels, onvoorspelbaar en verleidelijk. Vrouwelijk in haar uitstraling, mannelijk in haar handelen. Ze deinsde niet terug voor gevaarlijke situaties, de waarschuwingen van haar vrienden sloeg ze in de wind.

Het is niet helemaal duidelijk welk doel de auteur eigenlijk precies nastreeft. Wil ze laten zien hoe jongeren vastklampen aan het leven en daarvoor tegelijk hun leven willen opofferen door deel te nemen aan een oorlog? In de inleiding schrijft ze: ‘Ze lijken gelukkig, innig gelukkig, en ze zijn jong, zoals helden betaamt.’ Of gaat het Janezcek meer om het aantonen hoe herinneringen mensen bijeen houdt, ook als ze er niet meer zijn, zoals ze achterin schrijft: ‘Veel stellen […] zijn hun leven lang bij elkaar gebleven: verenigd door de herinneringen en de vergetelheid die ze belichaamden, elke vorm van genegenheid die aan die gapende leegte vooraf was gegaan beschouwend als een geschenk van hun gelukkige gesternte.’ Hoe dan ook, Gerda Taro komt in ieder geval niet als heldin naar voren. Bij de keuze voor een bekend personage verwacht je als lezer wijzer te worden over karakter en werk, zeker als de persoon in kwestie zo belangrijk werk en boeiend leven heeft gehad als Taro. Zij was een van de eerste vrouwelijke fotografen aan het front. Helaas was zij ook een van de eerste oorlogsfotografe die aan het front sneuvelde. Hoewel ze zowel aan het begin als aan het eind aangeeft hoe fragmentopnames hele verhalen kunnen vertellen blijft Janeczek op dat punt aan de kant staan. Het karakter van Gerda komt oppervlakkig naar voren, maar aan het werk gaat de auteur grotendeels voorbij. Een gemiste kans, aangezien de betekenis van Gerda Taro als oorlogsfotografe langzaam in de vergetelheid is geraakt. Zoals de betekenis van zoveel vrouwen die actief waren in de oorlog trouwens. Tegenwoordig krijgt men voor die vrouwen weer meer oog. Vanuit haar vrouwelijke visie had Helena Janezcek dat facet van Taro als vrouwelijke oorlogsfotografe juist goed naar voren kunnen halen.

Opvallend is ook dat Janeczek er niet gekozen heeft om Capa zelf aan het woord te laten. Hij leerde haar fotograferen met zijn Leica en onder de naam Robert Capa publiceerden ze hun zwart wit foto’s van de Spaanse Burgeroorlog. In dit boek wordt hem de rol toebedeeld van een onbeduidende rol als de minnaar die ten onder gaat aan het verdriet. Maar die zijn roem haalde ten koste van Gerda. Al evenmin een held.

‘Het meisje met de Leica’ is psychologisch gezien interessant, maar voor hen die echt geïnteresseerd zijn in de oorlogsfotografe die Gerda Taro daadwerkelijk wilde zijn, zal dit boek eerder een teleurstelling zijn. Feit is wel dat het hier gaat om een roman en geen echte biografie. In dat licht bezien heeft Helena Janezcek een origineel boek geschreven.

 

 

Beoordeling: X X X X Zeer goed

Advertenties