-Liefde & spionage in Hitlers Berlijn- Erik Larson

Liefde & spionage in Hitlers Berlijn

Auteur: Erik Larson
Boekvorm: paperback
Pagina’s: 416
Uitgever: Kosmos
Uitgebracht: november 2011
ISBN: 978.90.2153.584.5


Bespreking:
In het Berlijn van 1933 was de sfeer nog lang niet zo grimmig als in de rest van Duitsland. Op een enkel incident na was de stad nog bruisend en de Berlijnse inwoners waren zich nog niet bewust van het weerzinwekkende regime dat Duitsland en de rest van Europa spoedig in zijn greep zou houden. Hitler was net aan de macht en iedereen kreeg weer hoop op een nieuwe toekomst na de diepe nederlaag van de Eerste Wereldoorlog. De verwachtingen waren hoog gespannen en alle hoop was gevestigd op de kleine man met zijn donkere snor, ofschoon hij als persoon niet bijzonder opviel, behalve zijn ogen. Niemand zag het werkelijke gevaar aankomen. Ook de Amerikaanse ambassadeur William Dodd niet en zijn dochter evenmin. Zij steunden aanvankelijk het nieuwe regime. Over de opkomst van het Nazibewind en dan voornamelijk in het Berlijn gaat het boek “Liefde & spionage in Hitlers Berlijn” geschreven door Erik Larson en nu in het Nederlands uitgegeven door uitgeverij Kosmos. Het boek beleefde vorig jaar zijn debuut in Amerika onder de titel “In the garden of the beasts”.

“Liefde & spionage in Hitlers Berlijn” valt onder het genre roman, maar eigenlijk is het een semiroman. Het boek bevat een mengeling van historische feiten en een verteltrant. Het idee voor dit boek ontstond toen Erik Larson “The Rise and Fall of the Third Reich” (over de geschiedenis van Nazi-Duitsland) van William Shirer las. Shirer was een Amerikaanse journalist, historicus en oorlogscorrespondent. Hij was in Berlijn geweest van 1943 tot 1940 en had de opkomst van het Nationaalsocialisme van dichtbij meegemaakt. Larson trachtte zich voor te stellen hoe het leven was in Berlijn in beginjaren ’30 en ging daarvoor op zoek naar geschikte personages om door hun ogen een beeld te schetsen van de toenmalige heersende situatie in Berlijn. Zijn hoofdpersonen vond hij in de Amerikanen William en zijn dochter Martha Dodd. Brieven en dagboeken vormden daarbij de belangrijkste bronnen.

William Dodd was de eerste Amerikaanse ambassadeur in Duitsland en hij bekleedde deze post ruim vier jaar lang. Hoewel William Dodd binding had met het “oude”Duitsland, omdat hij in zijn jongere jaren in Leipzig heeft gestudeerd, was hij zeker niet de eerste keus van president Roosevelt voor deze post. Er was echter niemand te vinden, die deze baan ambieerde en dus vertrok Dodd met zijn vrouw, zoon en dochter naar Berlijn. Aanvankelijk gaf Dodd het nieuwe regime het voordeel van de twijfel. Na een ontmoeting met Hitler was hij zelfs ervan overtuigd dat Hitler ook vrede wilde. Dodd was geen diplomaat van huis uit en daarom wilde hij meer zijn dan alleen waarnemer, hij zag voor zichzelf eerder een rol als een soort van bemiddelaar weggelegd. Zo wilde hij dat Amerika meer betrokken raakte bij internationale politiek en tegelijk dacht hij invloed te hebben op Hitlers regering. De ommekeer in zijn mening over Hitler en zijn regering kwam in de nacht van vrijdag 30 juni op zaterdag 2 juli 1934, de Nacht van de Lange Messen. De nacht, waarin de top van de SA werd vermoord door de SS. Ook wel genaamd de Röhmputsch, genoemd naar de leider Ernst Röhm. Vanaf dat moment ontbrak hem het vermogen om zich aan het nieuwe regime aan te passen.

Ook Martha was in het begin ook pro-Duits, hoewel ze eigenlijk weinig wist van de internationale politiek. Ze had net een mislukt huwelijk achter de rug en ze wilde graag verder in de journalistiek, een vertrek naar Berlijn was meer dan welkom. Ze zag haar verblijf al als een groot avontuur, ze flirtte graag en al snel had ze relaties met diverse Nazi-kopstukken. Ze bekende ruiterlijk dat ook zij accepteerde dat Joden niet gewenst waren. Echter door haar contact met Mildred Harnack-Fish leerde ze ook een andere kant kennen van Nazi-Duitsland, waar angst en onderdrukking heersten. Dat deed haar enthousiasme voor het Derde Rijk aanzienlijk verminderen en haar interesse voor het communisme toenemen.

“Liefde & spionage in Hitlers Berlijn”is een zeer fascinerend boek. Niet in de laatste plaats, omdat Erik Larson in dit boek een prachtig realistische sfeertekening van het vooroorlogse Berlijn weergeeft. Hij doet dit onbevooroordeeld, want om zo dicht mogelijk die werkelijkheid te benaderen, kon de auteur zich niet laten beïnvloeden door de huidige kennis over de Tweede Wereldoorlog. Per slot van rekening was er in die beginjaren nog geen vermoeden aan welke verschrikkingen het Naziregime zich uiteindelijk schuldig zou maken. Door deze opzet maakt de auteur in wezen de lezer net als de familie Dodd getuige van de groeiende beklemmende atmosfeer in de stad, waar het wantrouwen onder de burgers steeds meer toenam. Maar ook binnen de Nazitop, waar het spel om de macht ondertussen was begonnen. Larson laat de lezer aan die machtsstrijd deelgenoot zijn door boeiende beschrijvingen van enkele Nazikopstukken als Ernst Hanfstaengl, de vertrouweling en geldschieter van Hitler, Diels en Hermann Göring en hun onderlinge verhoudingen.

Nog altijd is er veel verbazing over het feit dat er zoveel leed plaats kon vinden in de Tweede Wereldoorlog. Vaak klinken er ook verwijten over de passieve houding van de Duitse bevolking en mening keer wordt die houding zelfs naïef genoemd. Die aanklacht kan ook heel eenvoudig William Dodd ten laste worden gelegd, wanneer men “Liefde & spionage in Hitlers Berlijn” leest. Doch Larson toont in zijn boek aan hoe sluipend die politieke en maatschappelijke verandering in werkelijkheid is gegaan. Immers, wanneer mensen de hoop hebben op een betere toekomst en die hoop lijkt bevestigd te gaan worden door een andere aanpak, wie ziet er dan al onheil aankomen? Als men toen wist wat de mensheid te wachten stond, was de kans dat men anders zou hebben gehandeld, aanzienlijk groter geweest. Laat dat de wijze les zijn, die de lezer van dit boek kan opsteken, vooral in deze tijd, waarin maatschappelijke spanningen weer hoogtij vieren.

Beoordeling: X X X X X  Uitstekend


Advertenties