-Karl Haushofer en het Nationaalsocialisme- Perry Pierik

Karl Haushofer en het Nationaalsocialisme
Tijd,werk en invloed

Auteur: Perry Pierik
Boekvorm: paperback
Pagina’s: 293
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht: 2006
ISBN: 978.90.5911.376.3


Bespreking
: Juni 1919. Vrede van Versailles wordt getekend, ze maakt definitief een einde aan de Eerste Wereldoorlog. Voor vele Duitsers is dit een grote deceptie en zelfs een vernedering. Eén van hen, die er zo overdenkt, is Karl Haushofer. Als militair had hij gediend tijdens de oorlog, maar nu heeft hij de militaire dienst verlaten. Karl Haushofer heeft zich een nieuw doel gesteld: Duitsland moet beter voorbereid zijn en hij zal daar een belangrijke bijdrage aan leveren. Het is het begin van zijn leer over de geopolitiek. De leer, die zich bezig hield met de invloed van de geografische situatie op de bevolking, het bestuur van het land en het beleid van zijn regeerders.

Karl Haushofer heeft woord gehouden, hij ontwikkelde zijn geopolitiek en wist hiermee zelfs Hitler te bereiken. Alleen duurde zijn invloed niet zo lang als hij gehoopt had. Al in 1941begon zijn invloed weer te tanen en een belangrijke reden hiervoor was de vlucht van Hess naar Engeland. Bovendien was die invloed ook niet zo groot geweest als algemeen verondersteld wordt. Dit is één van de conclusies, waartoe Perry Pierik kwam tijdens zijn onderzoek voor zijn dissertatie, die in boekvorm verscheen onder de titel”Karl Haushofer en het nationaalsocialisme” bij uitgeverij Aspekt. Aangezien dissertaties verhandelingen zijn, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, wordt er doorgaans vanuit gegaan dat enige kennis omtrent het onderwerp van studie aanwezig is bij de lezers. Dat geldt zeker ook voor dit boek.

“Karl Haushofer en het Nationaalsocialisme”biedt een zeer interessant overzicht van de ontwikkeling van de geopolitiek aan de hand van één van zijn belangrijkste ontwikkelaars Karl Haushofer. Rondom Karl Haushofer zijn in de loop van de tijd allerlei denkbeelden ontstaan, maar welk denkbeelden waren nu juist? Aanleiding voor historicus Perry Pierik om deze man eens aan een nader onderzoek te onderwerpen en dat leidde tot verrassende en soms minder verrassende conclusies. Pierik geeft in zijn boek eerst een algemeen overzicht over de ontwikkeling van de geopolitiek, alvorens hij Karl Haushofer in het bijzonder bespreekt. De auteur doet dit op boeiende wijze en goed to the point. Na de Vrede van Versailles kwam de gedesillusioneerde Karl Haushofer tot de slotsom dat democratie niet tot de mogelijkheden behoorde om Duitsland groot te maken. Een leider was belangrijk, maar ook geografische factoren konden van groot belang zijn. Als hoogleraar geografie was hij in staat om zijn ideeën met betrekking tot deze geopolitiek verder uit te werken. Op zich was deze semiwetenschap niet nieuw. Zowel in Duitsland als op internationaal niveau waren de opvattingen over de geopolitiek in ontwikkeling, doch het was Haushofer, die de onbetwiste leider werd van deze ideeën. Hij wilde graag meer invloed om zijn ideeën te kunnen verspreiden, doch lidmaat van de NSDAP trok hem niet erg aan. Eén van zijn studenten, die zeer geïnteresseerd was in Haushofer’s opvattingen was Rudolf Hess en hij bracht Haushofer in contact met Adolf Hitler.

Eén van de vele vragen, die altijd is blijven spelen bij historici is in hoeverre Haushofer invloed heeft gehad op Hitler. Volgens Pierik moet hierbij een onderscheid worden gemaakt. Voor wat betreft de rassenleer was Haushofer veeleer een meeloper in tegenstelling tot het Lebensraum-vraagstuk, waar zijn geopolitieke ideeën wel degelijk van betekenis waren. Met Hitler zelf deelde Haushofer zijn bewondering voor Groot-Brittannië, die zij als groot voorbeeld zagen. Op het punt van de twee-fronten oorlog verschilden ze beiden echter aanmerkelijk van opvatting. Haushofer is altijd een tegenstander van deze manier van oorlog voeren gebleven. Opmerkelijke rol speelt daarbij de relatie tussen Karl Haushofer en Rudolf Hess. Ze waren zeer goede vrienden en het was Haushofer, die Hess inspireerde tot de vlucht naar Engeland voor een vredespoging. In hoeverre Haushofer betrokken is geweest bij het ontstaan van “Mein Kampf” blijft ook bij Pierik onduidelijk, omdat een definitief oordeel nog steeds niet te vellen valt.

Een ander belangrijk aspect dat speelt bij de beeldvorming van Karl Haushofer en waaraan zeker niet voorbijgegaan mag worden, is de voorliefde, die Haushofer koesterde voor het occulte. De mythe dat Haushofer lid zou zijn geweest van het Thulegenootschap wordt door Pierik in dit boek ontkracht. Volgens de onderzoeker is daar geen sluitend bewijs voor te vinden. Dat er banden waren met dit geheime genootschap, viel te wijten aan zijn vriendschap met Hess, die wel lid van deze organisatie was. Beide mannen deelden bovendien hun liefde voor horoscopen. Haushofer was gefascineerd door geheime krachten, die alleen door ingewijden gebruikt konden worden. Haushofer was er ook van overtuigd dat hij het “zweites Gesicht” bezat ofwel hij beschikte over helderziende gave. Die gave bepaalde dat hij zich ten dienste moest stellen van zijn land. Hij deed dit middels zijn uitwerking van de geopolitiek.

Perry Pierik is van oordeel dat Karl Haushofer een man van zijn tijd was. De geopolitiek was al druk aan het opkomen en Haushofer trachtte deze ideologie meer richting te geven. Ook voor wat betreft de esoterische kant van Haushofer, ook hierin was hij een kind van zijn tijd, stelt Pierik vast. Immers, personen als Helèna Petrovna Blavatsky en organisaties als de Golden Dawn hadden in de 19de eeuw al hun intrede gedaan. De hang naar spiritualiteit, die al veel eerder was ontstaan, nam in die tijd een enorme vlucht en het occulte vierde hoogtij. Evenals de geheime genootschappen, die een explosieve groei ondergingen. Mede als gevolg van de ontdekkingen van Oosterse leringen en de opgravingen in Egypte. Esoterie is vaak met een waas van geheimzinnigheid omgeven, waardoor speculaties makkelijk ontstaan, zoals in het geval van Haushofer ook gebeurd is. Tot slot besteedt Pierik aandacht aan wat er vandaag de dag nog over is gebleven van deze geopolitiek na de oorlog. Dan blijkt dat door het terrorisme de belangstelling voor de geopolitiek waar aan het groeien is. Kortom, “Karl Haushofer en het Nationaalsocialisme” is een zeer aanbevelenswaardig boek.

Beoordeling: X X X X X Uitstekend.