-Joseph Goebbels, Hitlers spindoctor -Red.Willem Melching en Marcel Stuivenga

Joseph Goebbels, Hitlers spindoctor.
Een selectie uit de dagboeken 1933-1945

Redacteuren: Willem Melching, Marcel Stuivenga
Boekvorm: paperback
Pagina’s: 448
Uitgever: Bert Bakker
Uitgebracht: april 2011
ISBN: 978.90.351.3599.4


Bespreking: Zijn naam was dr. Paul Joseph Goebbels, geboren in 1897. Hij studeerde later Germanistiek en geschiedenis. Ten tijde van het Derde Rijk werd hij Minister van Volksaufklärung und Propaganda. Als geen ander volgde hij nauwgezet de meningen onder het volk. Hij ontpopte zich als de meester van de manipulatie en werd daarmee Hitlers spindoctor. Maar Goebbels had eigenlijk graag schrijver willen zijn en daarom legde hij vanaf 1923 vol ijver een dagboek aan. Er zouden nog velen volgen. Uit de dagboeken, die de periode 1933-1945 besloegen, maakten de historici Willem Melching en Marcel Stuivenga een selectie met naar hun mening de meest interessante passages. Natuurlijk werden de passages, waarin over Nederland werd geschreven niet onvermeld gelaten. Zo ontstond “Joseph Goebbels, Hitlers spindoctor.”, een uitgave van uitgeverij Bert Bakker.

Uit de dagboeken komt een tweezijdig beeld naar voren. Als mens was Joseph Goebbels een echte piekeraar, die weinig sliep. Ook had hij regelmatig last van melancholieke buien. Maar er was ook een Goebbels, die een enorm gevoel voor dramatiek kende, sterk emotioneel was en over een diep religieus en een sterk nationalistisch gevoel beschikte. Verder bezat hij nog een groot talent voor het organiseren en het uitdenken van rituelen. Deze karaktertrekken waren van groot belang voor zijn werkzaamheden als propagandaminister, want hierdoor wist hij goed in te spelen op de roep van het volk om eigenwaarde na de nederlaag van het Verdrag van Versailles en kon het nationaalsocialisme vaste voet krijgen onder de Duitse bevolking.

In deze geselecteerde fragmenten valt er weinig te lezen over de nationaalsocialistische ideologie. Wel schreef Goebbels uitgebreid over het Jodenvraagstuk en hoe daarover gedacht werd door de Nazitop en door hemzelf. Daarbij stak hij zijn mening niet onder stoelen of banken. Wat Goebbels kwelde was de tegenstrijdigheid in deze politiek. Enerzijds wilde hij de Joden het liefst zo snel mogelijk kwijt, anderzijds waren ze ook nodig voor de wapenindustrie. Op het gebied van de kunst wilde hij niet alles verbieden wat Joods was. Hij wilde niet “het hele Duitse cultuurgoed laten besmeuren, want dan blijft er veel te weinig over,”zo schreef hij in zijn dagboek, toen iemand hem erop attent maakte dat de componist Johann Strauss voor 1/8ste deel Joods was geweest. Kunst was voor de minister van Propaganda erg belangrijk. Goebbels toonde een grote voorliefde voor de film, omdat hij daarin de mogelijkheid zag tot subtiele manipulatie van het volk. In zijn dagboeken staan er verschillende ontmoetingen beschreven met filmsterren en met regisseurs als Leni Riefenstahl en Luis Trenker, één van zijn favorieten. Maar ook ontmoetingen met kunstenaars van andere disciplines kregen ruimschoots aandacht in de dagboeken van Goebbels.

Maar voor Goebbels bleef Adolf Hitler toch zijn grootse idool en van zijn gesprekken met de Führer zijn veel verslagen terug te vinden. Typerend voor zijn adoratie, is de uitspraak, die Goebbels in zijn dagboek schreef over Hitler:“Hij beveelt, wij gehoorzamen. Hij zal het juiste doen. Ik vertrouw op hem als een god.” De passages, die handelen over Hitler staan doorgaans dan ook vol met lofuitingen. Hitlers speeches brachten de minister menig keer in vervoering, zo tonen de fragmenten. Tot het allerlaatste moment behield Goebbels een immens vertrouwen in de Führer, hoewel hij zo nu en dan ook zijn twijfels kende, doch die probeerde hij voor zichzelf zoveel mogelijk te rechtvaardigen. Zijn adoratie voor Hitler ging zelfs door tot in zijn privéleven, de namen van zijn zes kinderen, die allemaal met de letter –H- beginnen. Toch is over het privéleven van Joseph Goebbels in deze selectie weinig terug te vinden. Alleen de moeizame verhouding met zijn vrouw Magda komt regelmatig aan de orde. Dan blijkt ook de minachting, die Goebbels koesterde ten opzichte van vrouwen. Hij wilde onder geen enkel beding dat Magda in het openbaar optrad. Ook aan Eva Braun werden nauwelijks woorden besteed. Aan buitenlandse kwesties besteedde Goebbels des te meer aandacht en dan valt op dat de minister van Propaganda ook beschikte over een scherp analytisch vermogen. Hij voorzag dat Eugenio Pacelli gekozen zou worden tot de nieuwe Paus Pius XII en eveneens voorzag hij het “IJzeren gordijn”, wanneer de Russen zouden winnen. De veldtocht  naar Rusland had de volledige belangstelling van Goebbels.

“Joseph Goebbels, Hitlers spindoctor” is uitermate fascinerend om te lezen, omdat het boek een ooggetuigenverslag bevat van één van de kopstukken van het Naziregime. De vraag is natuurlijk wel in hoeverre de dagboeken betrouwbaar zijn. Immers, zo schreef Goebbels, hij was van plan om later de dagboeken zelf uit te gaan brengen en dat idee is ongetwijfeld van invloed geweest tijdens het schrijven. Desalniettemin biedt het boek een voortreffelijk inzicht in het denken en omgang van de Nazi-elite. Op zowel politiek als persoonlijk gebied. Zo verafschuwde Goebbels het kliksysteem van Heinrich  Himmler en bleek Reinhardt Heydrich een man te zijn, die meer in zijn mars had dan Goebbels aanvankelijk in hem zag. Ook verhulde Goebbels niet zijn afkeer van de Duitse adel, aan de hand van zijn opmerkingen over Prins Bernhard uitte hij zijn minachting. Joseph Goebbels was Hitlers spindoctor, een modern begrip voor de uitvinder van de moderne propaganda. Ook daarom is dit boek zeker de moeite van het lezen waard!

Beoordeling: X X X X X  Uitstekend.


Advertenties