-HhhH- Laurent Binet

HhhH
Himmlers Hersens heten Heydrich

 

Auteur: Laurent Binet
Boekvorm: Gebonden, met stofomslag
Pagina’s: 352
Uitgever: Meulenhoff
Uitgebracht: 2010
ISBN:  978.90.290.8685.1

 

 

 

Bespreking: Gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog bieden niet alleen aan historici een rijk scala aan mogelijkheden voor onderzoek en publicatie. Ook literaire auteurs wagen zich zo nu en dan aan één van de vele onderwerpen. Zo liet Laurent Binet zich voor zijn debuutroman inspireren door Operatie Anthropoïd. Een Tsjechisch-Britse operatie, die tot doel had de liquidatie van Reinhard Heydrich, één van de meest gevreesde Naziekopstukken uit het Derde Rijk. Binet gaf zijn roman de titel: “HhhH, Himmlers hersens heten Heydrich” en voor dit boek ontving hij de Prix Goncourt de premier Roman 2010. Een prijs, die in de 19de eeuw in het leven geroepen was door de Franse schrijver Edmond Goncourt voor de ‘verbeeldingsvolste roman’. En verbeeldingsvol is dit boek zeker, want “HhhH” leest niet als een gewone biografie. Binet heeft zijn onderwerp namelijk op literaire wijze benaderd.

HhhH was de bijnaam die de SS voor Heydrich had bedacht en het boek vertelt in grote lijnen het levensverhaal van Reinhard Heydrich. De man, die dacht carrière te gaan maken bij de marine, doch die uiteindelijk een grotere toekomst tegemoet ging als één van de leiders van het Derde Rijk. Heydrich was chef van de Gestapo en de SD, de geheime dienst. Hij was tevens de oprichter van de gevreesde Einsatzgruppen, de paramilitaire doodseskaders, die zich voornamelijk aan het Oostfront schuldig maakten aan zuiveringen door executies zonder enig vorm van proces. Heydrich was ook de initiatiefnemer van de Wannsee-conferentie, die werd gehouden op 20 januari 1942 en waarop werd beslist over het systematisch uitroeiing van de Europese Joden. Ondertussen was Heydrich eind 1941 aangesteld tot Reichsprotector van Bohemen en Moldavië. In die hoedanigheid overleed Heydrich op 4 juni 1942 aan de verwondingen, die hij had opgelopen door de aanslag enkele dagen eerder op 27 mei door twee Tsjechische parachutisten en leden van het verzet, Jozef Gabčik en Jan Kubiš. Als gevolg van die aanslag namen de Nazi’s op vreselijke wijze wraak. Twee dorpen Lidice en Ležáky werden volledig met de grond gelijk gemaakt, circa 1300 mannen, vrouwen en kinderen werden geëxecuteerd of kwamen om in kamp Ravensbrück.

Laurent Binet is docent Frans aan de universiteit van Seine-Saint-Denis, maar daarvoor woonde hij in Praag, omdat hij ook zijn militaire dienst in Slowakije doorbracht. Zijn vader heeft hem destijds het verhaal van deze aanslag op Heydrich verteld. De gebeurtenis is zijn vader altijd blijven boeien al wilde hij dat zelf niet toegeven. Binet raakte zo steeds meer onder de indruk van de figuur Heydrich, al heeft hij een immense afkeer van het fascisme en hij vroeg zich af of Heydrich ook echt aardig is geweest. Daarentegen was voor hem als auteur Heydrich wel een geschikte romanfiguur. Maar meer nog is Binet gefascineerd geraakt door Jozef Gabčik en Jan Kubiš. Zij hadden de moed om de aanslag op de Reichsprotector te plegen. Het zijn deze mannen en hun aanslag, die hij als uitgangspunt wilde nemen voor zijn debuut, doch geleidelijk aan merkte hij dat hij daarbij niet om het personage Reinhard Heydrich heen kon. Daarom is het boek tevens een beknopte biografie geworden.

Laurent Binet wilde een historische roman schrijven, maar zonder de waarheid te verlaten. Doch de volledige werkelijkheid is nooit te achterhalen. Van gesprekken uit het verleden bijvoorbeeld zijn geen opnames, daar moet de fantasie de schrijver te hulp schieten. Dat stoort Binet. Door het verhaal heen maakt de auteur de lezer deelgenoot van die strijd tussen feit en fictie, waarin de schrijver zich regelmatig bevindt bij het tot stand komen van zijn boek. Ook laat hij op deze manier zien hoe een schrijver met zijn onderwerp verweven raakt. Immers, toen hij voor het onderzoek voor zijn boek in het verleden dook, greep het hele verhaal hem zelfs zo zeer aan dat hij nauwelijks nog kon slapen. Hij moest zelfs oppassen om zich niet te identificeren met Gabčík, want dat wilde hij niet.

Deze opzet om de lezer te betrekken bij de belevingswereld van de auteur over zijn onderwerp, is enigszins verrassend te noemen. Toch blijft “HhhH” boeien, juist door het commentaar van de auteur. Aangezien het boek in de eerste plaats een literair werk is, zal het dan ook eerder de liefhebbers van literaire werken aanspreken dan de lezers, die geïnteresseerd zijn in de Tweede Wereldoorlog. Maar “HhhH” is zeker ook voor hen een aanrader, omdat het interessante inzichten biedt over de achtergrond van het Tsjechische verzet en over de beide mannen, hun gedachtegangen en hun voorbereidingen en de gebeurtenissen na de aanslag. Voor Binet betekende overigens niet dat hij met de publicatie van dit boek dit onderwerp heeft kunnen afsluiten, daarvoor is het voor hem te ingrijpend geweest. Doch voor de lezer vormt het verhaal een goed afgerond geheel.

 

Beoordeling: X X X X Zeer goed.