-De Geopolitiek van het Derde Rijk – Perry Pierik

GeopolitiekDe Geopolitiek van het Derde Rijk
De geestelijke wortels van de veroveringsveldtocht naar het Oosten

Auteur: Perry Pierik
Boekvorm: paperback
Pagina’s: 358
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht: oktober 2012
ISBN: 978.94.6153.088.2


Bespreking: De wil tot leven werd de wil tot veroveren. De wil tot veroveren werd de noodzaak tot veroveren. De noodzaak tot veroveren perverteerde zich tot de noodzaak tot strijd. Van de noodzaak tot strijd is de stap nog maar klein naar de noodzaak van vernietiging.” Dit citaat is afkomstig uit het boek “De Geopolitiek van het Derde Rijk. De geestelijke wortels van de veroveringstocht naar het Oosten.” van historicus dr. Perry Pierik dat recentelijk is verschenen bij uitgeverij Aspekt. In dit boek tracht de auteur de leemte op te vullen aangaande Hitlers streven naar Lebensraum, die naar zijn mening ontstaan is, doordat de meeste historici hun aandacht voornamelijk gericht hebben op de andere pijler van Hitlers politiek, namelijk de rassentheorieën. “De Geopolitiek van het Derde Rijk ” is de herdruk van het eerder verschenen “Hitlers Lebensraum”, een in boekvorm verschenen dissertatie uit 1999. Het boek is thans voorzien van een nieuwe en uitgebreidere inleiding en er zijn kleine verbeteringen aangebracht.

De aanpassing van de titel bij deze hernieuwde uitgave dekt beter de lading van het boek, want de politiek van de Lebensraum is omvangrijker dan alleen dit begrip. De Lebensraum– filosofie maakt deel uit van de geopolitiek. Deze politiek houdt zich bezig met de invloed van de aardrijkskundige gesteldheid op staatkundige vraagstukken. De Zweed Rudolf Kjellén stelde in 1924 dat Geopolitiek “de leer was van de staat als geografisch organisme of als ruimtelijk fenomeen”. Bij Lebensraum wordt gekeken naar het minimale grondgebied dat een volk nodig heeft om te kunnen leven. Meestal vormen economische belangen en grondstoffen de belangrijkste drijfveren voor de uitbreiding van een leefgebied. Meer landen hielden zich daarom met de geopolitiek bezig, maar de invloed van geopolitici zou daar niet zo groot zijn als in Duitsland. Dat kwam omdat onder Hitler de rassenleer een rol ging spelen. De ruimte, die hij kreeg om zijn veroveringsplannen ten uitvoer te kunnen brengen, dankte hij aan de wereldwijde angst voor het communisme.

Bij onderzoek naar de betekenis van belangrijke historische gebeurtenissen dienen historici op zoek te gaan naar de wortels van die gebeurtenissen. Volgens Pierik is in het geval van de Lebensraum, die de aanleiding was voor de oorlog in Oost-Europa, door de historici een beoordelingsfout gemaakt. De nadruk is vooral komen te liggen op de militaire aspecten dat zijn hoogtepunt vond in Operatie Barbarossa, terwijl er veel meer facetten aan te wijzen zijn, die van invloed waren op de politiek van de Lebensraum. Die invloeden zijn tamelijk onderschat, stelt Pierik. In deze studie onderzocht de historicus en auteur de politieke, historische en ideologische wortels. Vooral bij die ideologische wortels staat de historicus uitgebreid stil en dan duikt onmiddellijk de naam Karl Haushofer op. In de geopolitieke ideeën van de geopoliticus Karl Haushofer neemt het begrip Lebensraum een belangrijke plaats in. Haushofer wordt doorgaans gezien als de grondlegger van de Duitse geopolitiek, die door hem een meer racistische lading kreeg. De meningen over de invloed, die Haushofer gehad zou hebben op Hitler, zijn verdeeld. De één vindt dat hij te veel invloed heeft gehad, -hij zou een groot pleitbezorger zijn geweest van de Duitse eenheid, die in 1871 tot stand kwam-, terwijl de ander vindt dat zijn invloed aanzienlijk overschat wordt. Pierik kan zeker niet tot die laatste stroming gerekend worden. Hij stelt in zijn boek dat op een aantal punten Hitler en Haushofer op één lijn zaten en hoewel Haushofer daar zelf anders over dacht, hadden zijn ideeën wel degelijk kiem gevat bij Hitler en hij was niet de enige, al zou Hitler dat nooit openlijk hebben willen toegeven.

Andere invloedrijke personen, die verantwoordelijk waren voor de directe verbinding tussen de Lebensraum- politiek en de rassenleer waren de Völkische denkers. Na de miserabele Vrede van Versailles zocht het Duitse volk een nieuw bewustzijn. De Völkische denkers benadrukten de afkomst van hun Arische voorouders, maar ook de eigen cultuur en zij kregen een groot aandeel in de ontwikkeling van het Lebensraum-idee. Eén van die denkers was Dietrich Eckart. Hitler beschouwde hem als zijn enige leermeester. Desondanks lieten ook mannen als Guido List, Lanz von Liebenfels en Alfred Rosenberg hun sporen bij Hitler na. Rosenberg maakte vooral indruk met zijn boek “Der Mythus des 20.Jahrhunderts”, toch had hij minder invloed dan Haushofer. Ook de invloed van generaal Ludendorff mag niet onderschat worden, vindt Pierik. Haushofer behoort samen met generaal Ludendorff tot de interessegebieden van de historicus, zoals ook blijkt uit andere publicaties van zijn hand. Ook Ludendorff was een aanhanger van de Völkische filosofie. Samen met Haushofer bezocht hij Hitler in de tijd dat hij “Mein Kampf”schreef. De Völkische denkers hadden veel connecties met het Thule Genootschap, een mystiek-occulte beweging, die dateerde uit 1918.

Voor de meeste historici, die zich intens met de Tweede Wereldoorlog bezighouden, is deze schimmige wereld een helend vlak, waarop ze zich liever niet begeven. Zij beschouwen het nationaalsocialisme veelal alleen als een politieke stroming en kennen de spirituele invloeden nauwelijks enige waarde toe. Op dat punt heeft Pierik het gelijk aan zijn kant, als hij stelt dat er een leemte binnen de geschiedschrijving over de Tweede Wereldoorlog is. Leden van het Thule Genootschap of personen, die op zijn minst sympathiseerden met de gedachtegang van het Genootschap waren rijkelijk vertegenwoordigd in Hitlers directe omgeving. Hij had het leger nodig om zijn plannen te verwezenlijken en zelfs het contact met de reactonaire militairen verliep middels een lid van het Thule Genootschap. Vanuit dit genootschap zouden diverse leden zich opwerken tot kopstukken binnen de Nazipartij, onder wie Rudolf Hess, Martin Bormann en Heinrich Himmler. Vooral laatstgenoemde hield zich veel bezig met de wereld van het occulte. De belangstelling van de Nazi’s voor het occulte was groot, zo groot zelfs dat het christendom er voor moest wijken. Het was deze overtuiging, die het fundament vormde voor Hitlers streven naar Lebensraum. Des te opmerkelijker dat aan die mystieke invloeden meestal wordt voorbij gegaan. Respect daarom voor de historicus Pierik, die het wel aangedurfd heeft om een vlam te laten schijnen in deze duisternis met “De geopolitiek van het Derde Rijk”.

Hoe baanbrekend ook, in het feit dat “De Geopolitiek van het Derde Rijk” van oorsprong een dissertatie is, zit de angel. Een dissertatie begint met een stelling, die onderbouwd dient te worden met argumenten. Pierik maakt overvloedig gebruik van bronnen om zijn theorie kracht bij te zetten en dat komt de leesbaarheid van het boek niet ten goede. Ook is hij te breedvoerig. Sommige dingen zouden directer gesteld kunnen worden om de hoofdlijnen beter te kunnen blijven overzien door een buitenstaander. Nu worden er teveel zaken aangehaald, die niet verder uitgewerkt worden en dat wekt verwarring bij de lezer, die vervolgens het boek weglegt, zodat opnieuw verdere discussies uitblijven. Maar heeft Pierik met dit omvangrijke boek thans die lacune, die hij geconstateerd heeft dan wel afdoende opgevuld? Het antwoord zal ‘nee’ moeten luiden. Het is wat Pierik zelf ook al aangeeft een eerste aanzet tot de wat eigenlijk een diepgaande studie zou moeten worden. Maar daarvoor liggen de disciplines nog veel te ver uit elkaar te liggen. Zolang de wetenschap zich blijft vast bijten in ultieme bewijzen en er nauwelijks gebruik wordt gemaakt van interdisciplinaire wetenschap, zal de wereld van het occulte niet serieus benaderd worden en zal de werkelijke betekenis van Hitlers Lebensraum-politiek nooit volledig begrepen worden.

Beoordeling: X X X X Zeer goed