-1924. Het kanteljaar van Hitler – Peter Ross Range

1924. Het kanteljaar van Hitler

Auteur: Peter Ross Range
Boekvorm: paperback met katern zwart-wit foto’s
Pagina’s: 368
Uitgever: AtlasContact
Uitgebracht: 2016
ISBN: 978.90.45032.153

Bespreking:Het jaar 1933, het jaar waarin Hitler Rijkskanselier werd, wordt veelal gezien als begin van een belangrijke periode – de jaren 1933-1945. Doch de jaren die daaraan vooraf gingen – 1919-1933 – zijn niet minder belangrijk. Dat zijn immers de jaren die Hitler vormden tot de politicus die hij later werd, waarbij het jaar 1924 als hét kanteljaar gezien kan worden. Het jaar ook, waarin Hitler Mein Kampf schreef. De reden waarom Peter Ross Range dit zo belangrijke jaar gebruikte als de titel van zijn boek: ‘1924, het kanteljaar van Hitler’. Het is het debuut van de voormalige Duitsland-correspondent voor onder meer Time Magazine en het is een tamelijk verdienstelijke uitgave geworden. Range biedt niet alleen een goed overzicht over deze jaren, hij staat uitgebreid stil bij het proces, waar Hitler met zijn trawanten terecht stonden voor de Bierkeller-Putsch; en bij de 13 maanden van Hitlers gevangenschap in Landsberg. Hij schetst een beeld van Hitler dat zijn latere optreden als leider van het Derde Rijk aanzienlijk begrijpelijker maakt. Zo blijkt dat Hitlers antisemitisme al in 1919 onder invloed van personen in zijn omgeving als Alfred Rosenberg en Max Erwin von Scheubner-Richter was uitgegroeid tot een kwaadaardige houding die zou leiden tot het nemen van de bekende drastische maatregelen als hij eenmaal de macht had verkregen.

Net als veel andere Duitsers ging ook Hitler gebukt onder de nederlaag door het Verdrag van Versailles. Duitsland had zijn aanzien verloren en dat leidde tot een instabiel politiek klimaat. Hitler kreeg van kapitein Mayr, commandant van de inlichtingen- en propagandaeenheid, de opdracht om een kleine politieke groepering te volgen, namelijk Deutsche Arbeiterpartei. Tijdens een bijeenkomst voelde hij zich geroepen om zich te mengen in het debat en zo ontdekte hij zijn redenaarskunst. Steeds meer redevoeringen sterkten hem in zijn missie: hij wilde Duitsland weer groot en trots zien en voor het herontwaken van dat gevoel was een nationalistische revolutie nodig, vond hij, gevolgd door een dictatuur. Regeren bij meerderheid zag hij als een heerschappij van middelmatigheid. Naarmate hij meer toespraken hield, groeide zijn zelfbeeld, maar ook zijn idee over expansionisme, het nationaalsocialistische ‘geloof’ moest ook verspreid worden over alle Duitssprekende landen als Oostenrijk en Sudetenland. Een putsch zou het begin inluiden. Het toneel was de Bürgerbräukeller in München en op de avond van 8 november 1923 vond de opstand plaats. Echter, door gebrek aan eenheid en teveel vertrouwen op militaire eer mislukte de putsch. Hitler en zijn volgelingen werden gearresteerd.

Na een proces van 33 dagen, waarin Hitler behalve als putschist ook als verdediger optrad, werd hij veroordeeld wegens hoogverraad tot 5 jaar gevangenschap, doch met de aanvulling dat de putschisten – en ook Hitler – over 6 maanden al in aanmerking konden komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling. Hitler was tevreden. De straf viel mee en het gevangenisleven was nog niet zo slecht. Op de grootte van zijn cel na, was het zeer comfortabel voor een gevangene. Bovendien had hij zijn kans schoon gezien om tijdens de zittingsdagen telkens het aanwezige publiek te bespelen en zodoende het nationaalsocialistische gedachtegoed ten toon te spreiden. Men kon niet meer om hem heen. Ondanks zijn gevangenschap zou hij zeker niet in de vergetelheid raken.

De maanden in de gevangenis van Landsberg benutte Hitler voor studie en bezinning. Hij hield vaak toespraken voor zijn medegevangenen en volgde zijn drang om te schrijven. Aanvankelijk een artikel, maar uiteindelijk wilde hij een boek schrijven, zijn nationaalsocialistische levensgids Mein Kampf. Range ontzenuwt de mythe dat Rudolf Hess de door Hitler gedicteerde tekst opgeschreven zou hebben. Hitler had ieder woord zelf getypt op zijn kleine schrijfmachine. Zijn tijd in de gevangenis zou hij later omschrijven als: ‘mijn universitaire scholing op kosten van de staat.’ Maar het was niet alleen zijn strategische visie die veranderde door het verblijf in Landsberg, ook persoonlijk veranderde Hitler. Van gedeprimeerde man die leed door de oorlogservaringen uit de Eerste Wereldoorlog en die volop twijfelde aan zichzelf tot een man die beschikte over zoveel zelfvertrouwen dat hij zichzelf zag als redder van de rampspoed die Duitsland teisterde. Aangezien de kern van zijn geschriften terug te voeren zijn op de gewelddadige ervaringen in de Grote Oorlog meent Range dat die strijd op het slagveld zonder meer bijgedragen heeft aan Hitlers opvatting dat de politieke arena beschouwd moet worden als oorlogsterrein, waarop geen compromissen gemaakt kunnen worden. Voor een natie was een zuiver ras uitermate belangrijk, was Hitlers visie en dus is deze opvatting ook terug te vinden in Mein Kampf. Als aankomend Führer was Hitler bezeten van 2 doelen: a) veroveren van Lebensraum in Rusland; b) de wereld verlossen van de Joden. De aanval in het oosten was dan ook het voornaamste streven en tijdens zijn verblijf in Landsberg had hij al in gedachten dat ‘de meest meedogenloze wapens’ ingezet moesten worden om het Joodse volk te vernietigen, getuige een brief van Hitler.

Range heeft met ‘1924, het kanteljaar van Hitler’ een zeer boeiend boek afgeleverd, mede door de prettige en heldere schrijfstijl. Een fascinerend verslag over hoe een gewone soldaat zich kon ontwikkelen tot een echte volksmenner als gevolg van de onrustige wereldpolitiek. Zonder die onrust zou Hitler nooit de kans hebben gehad de leider van miljoenen te worden die zelfs intellectuelen aan zich wist te binden door zijn opzwepende woorden, inspelend op de ontevreden sentimenten die heersten onder het Duitse volk. Het is verbazingwekkend om te lezen hoe Hitler in de rechtszaal de ruimte werd gegeven om het proces naar zijn hand te zetten.

Peter Ross Range heeft er goed aan gedaan om bij dergelijke gevaarlijke fenomenen stil te staan. Oorlogen draaien niet alleen om gruweldaden, er gaan inleidingen aan vooraf. Het is immers een onevenwichtige maatschappij die opportuniteiten biedt aan individuen als leider op te staan. Dat is de belangrijkste les uit die tijd en ook uit dit boek.

 

Beoordeling: X X X X X Uitstekend

 

Advertenties