-Het verraad van Lily Vos – Charles Swietert

  

 
Het verraad van Lily Vos
Hoe een Joodse peuter de Holocaust overleefde
 
Auteur: Charles Swietert
Boekvorm: paperback
Pagina’s: 256
Uitgever: De boekenmakers
Uitgebracht: mei 2010
ISBN:978.90.77740.01.3
  
 
 
Bespreking: Het verraden van de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog is een onderwerp dat velen al decennia lang heeft bezig gehouden en meer specifiek de vraag: waarom? Deze vraag hield ook de journalist en auteur Charles Schwietert in zijn greep, die in zijn jeugd zijn vader vaak over de Jodenvervolging had horen spreken. Toen hij in 2003 Lily Vos –thans van der Meulen geheten- voor het eerst ontmoette en zij hem vertelde van haar oorlogservaringen, kwam opnieuw die vraag bij hem naar boven. Wat was de reden dat men Joden verraadde en zelfs kinderen, zoals een peuter van drie jaar, want zo oud was Lily Vos, toen ze van haar onderduikadres werd opgehaald door de Gestapo en de Nederlandse politie. Het verhaal van Lily intrigeerde Schwietert en inspireerde hem tot het schrijven van het opmerkelijke boek “Het verraad van Lily Vos”. Opmerkelijk door zijn originele manier, waarop de auteur de ervaringen van Lily uitgewerkt heeft.
 
 Charles Schwietert begint eerst met een korte beschrijving van de gebeurtenissen. Het Joodse echtpaar Vos woonde in Amsterdam, waar het niet langer veilig voor hen was vanwege de toenemende razzia’s en ze moesten onderduiken. Uit voorzorg zochten ze voor hun 3-jarig dochtertje Lilian een ander onderduikadres en ze werd ondergebracht op de boerderij van de familie Dekker in de Haarlemmermeerpolder. Na een tip werd er op de boerderij een inval gedaan, waarbij 22 mensen werden opgepakt. Ook Adri Dekker, de vrouw des huizes, en de kleine Lily werden meegenomen. De hele razzia werd vanaf een schuilplaats gade geslagen door de knecht Gerrit Munnik, die in werkelijkheid een man uit het verzet was. Na de oorlog kreeg Munnik een aanwijzing, dat de verrader zijn vriend van der Schilden was geweest, die ook een goede bekende van de familie Dekker was en na overleg met het verzet besloot hij van der Schilden te liquideren, omdat hij – in tegenstelling tot enkele andere verzetslieden- niet durfde te vertrouwen op de rechtsstaat.
 
Maar wat nu als het recht wel zijn loop had gekregen? Aansluitend op de ware geschiedenis laat de auteur vervolgens een fictief proces plaats vinden om te zien of van der Schilden inderdaad veroordeeld zou worden. Hoewel het proces op zich fictief is, impliceert dit niet automatisch dat de rest van het boek meteen helemaal klakkeloos aan de fantasie van de schrijver is ontsproten. Aan de hand van de getuigenis van Lily van der Meulen-Vos in de rechtszaal beschrijft Schwietert haar echte overlevingsverhaal in de kampen, nadat ze opgepakt was. Het bleek dat de kleine Lily eerst in het weeshuis van Westerbork terecht kwam, daarna voerde haar weg langs de kampen Bergen-Belsen, Auschwitz en Theresienstadt. Wonderbaarlijk genoeg overleefde ze de oorlog en werd na de oorlog herenigd met haar ouders, al verliep dit niet helemaal soepel. Een facet dat herkenbaar is bij meer kinderen, die een tijd gescheiden van hun ouders in onderduik hebben doorgebracht.Voor overige zaken als de kampervaringen heeft hij gebruik gemaakt van bronnen. Ook heeft hij in zijn boek de resultaten verwerkt van het onderzoek naar de kennis over de Tweede Wereldoorlog bij middelbare scholieren.

De kernvraag tijdens het proces is in hoeverre een kind in staat is om de dingen om zich heen te registeren, zoals ze gebeurd zijn. Daarover ontstaan in de rechtszaal hele discussies. Verder speelt ook de vraag wat de motivatie was voor van der Schilden om dat verraad te plegen een belangrijke rol. Schwietert laat verschillende redenen de revue passeren middels de verklaringen van de getuigen, die verhoord worden. Op deze manier laat de auteur zien wat de gezichtspunten waren van de mensen, die slechts voor een deel bij het gebeuren betrokken waren en ook toont hij hoe media als kranten en tv met dit onderwerp omgaan, wanneer een oorlogsmisdaad als verraad een publiekszaak wordt. De realistische benadering van de fictieve facetten is uiteraard te danken is aan de ervaring van Charles Schwietert als journalist voor de Volkskrant en de actualiteitenrubriek Brandpunt op tv, alsmede zijn ervaring als politieke verslaggever bij het NOSjournaal. Als geen ander weet hij van zeer dichtbij hoe de media en de politiek gereageerd zou hebben, indien dit proces werkelijk had plaats gevonden.

 Het “Verraad van Lily Vos” is vlot geschreven met een goede spanningsboog, waardoor de lezer het boek in één adem wil uitlezen. Van begin tot eind blijft het boek boeien. De dialogen tussen de personages zijn mooi beschreven, zoals de discussie tussen Munnik en zijn medeverzetsstrijder Louis Prick over het dilemma of het recht in eigen hand nemen om het verraad van onschuldige mensen te wreken, nu wel of niet geoorloofd was. De weergave van het proces in dit boek een zeer natuurgetrouw in vergelijking met soortgelijke zaken, die wel echt geschied zijn. Een zeer verrassend boek voor een breed publiek.

Beoordeling: X X X X X  Uitstekend.

Advertenties