-Verloren- Daniel Mendelsohn

Verloren
Op zoek naar de zes van zes miljoen

Auteur: Daniel Mendelsohn
Boekvorm:Paperback
Pagina’s:568
Uitgever: Arbeiderspers
Uitgebracht:
mei 2010
ISBN:978.90.295.7224.8

 

 

Beoordeling: Niemand van de familie wilde praten over Sjmiël Jäger, maar ze riepen wel steeds hoe zeer hij op zijn oudoom Sjmiël leek. Die zwijgzaamheid motiveerde Daniel Mendelsohn  om uit te zoeken wie nu Sjmiël Jäger was en wat met hem gebeurd was. Toen zijn zoektocht voltooid was, wilde Mendelsohn de gevonden gegevens niet zomaar in een la opbergen, maar vond hij dat hij deze familiekroniek te boek moest stellen. Zo ontstond het boek “Verloren” Het boek is inmiddels overladen met allerlei prijzen, zoals de National Jewish Book Award en de National Book Critics Circle Award. En niet zonder reden, vandaar dat er nu een herdruk is verschenen.

De grootvader van Mendelsohn is een goede verteller en Daniël luisterde als kind graag naar hem. Waar grootvader echter niet over wil praten, is over zijn oudste broer Sjmiël. Daniël weet alleen dat hij met zijn vrouw en hun vier dochters zijn omgebracht door de Nazi’s. Maar sinds zijn bar mitswa wordt Daniël steeds nieuwsgieriger naar het verleden van Sjmiël. Toen zijn grootvader overleed, kwam Daniël in bezit van de brieven, die Sjmiël geschreven had naar zijn familieleden, die gevlucht waren naar Amerika. Dan begint hij een zoektocht naar de geschiedenis van de man op wie hij zoveel lijkt en diens gezin. Beetje bij beetje lukt het hem om de geschiedenis te reconstrueren.

 Daniel Mendelsohn is classicus en zijn verbintenis met de klassieke Oudheid is dan ook onbetwist terug te vinden in zijn boek “Verloren”. Zijn zoektocht is geïnspireerd op Homeros’ Odyssee. Net als de held Odysseus maakte ook Mendelsohn een zwerftocht over de wereld om zijn familiegeschiedenis te reconstrueren. Eerst keert hij met behulp van een jonge Oekraïense onderzoeker Alex Dunai terug naar Bolechow in Polen, waar de familie van oorsprong vandaan komt. Later bezoekt hij met zijn broers en zus onder meer nog Australië, Israël, Zweden en Denemarken en net als Odysseus komt ook Daniël terug als een ander mens. Op zijn tocht hoort hij allerlei verhalen, herinneringen van voormalige dorpsgenoten, die Sjmiël en zijn gezin goed gekend hebben. Maar zijn tocht leidt ook tot zelfreflectie. Een ander metafoor, die Mendelsohn gebruikt uit de klassieke Oudheid is het beeld van Aeneas. Geen verbazingwekkende keuze. Aeneas werd verdreven uit Troje, net zoals de Joden ook uit stad en land verdreven werden. Verder raadpleegde Aeneas de geest van zijn vader in de Onderwereld en Mendelsohn volgt het spoor van zijn oudoom, die zich ook niet meer onder de levenden bevindt.

Maar “Verloren”is meer. Door zijn groeiend besef van zijn Joodse achtergrond gaat Mendelsohn Hebreeuws studeren. Dat resulteert in het gebruik maken van Bijbelteksten, waarlangs de auteur zijn kroniek laat verlopen. Ze  zijn niet storend, maar vloeien gewoon mee in de stroom van het verhaal, waardoor een mooie verbinding gelegd wordt tussen twee verschillende tijdsperioden, die  eigenlijk helemaal niet zo verschillend zijn. Zo loopt het Bijbelverhaal van de Boom der Kennis en goed en kwaad parallel aan zijn honger om kennis te vergaren over zijn familie in hun aanraking met goed en kwaad, wat de komst van de Nazi’s en de Oekraïeners toch betekent. Ook het verhaal van Kaïn en Abel vertoont gelijkenissen. De ruzies tussen broers, maar ook tussen de Joden en de Oekraïeners. En vertegenwoordigt Noach de vernietiging van de Joden in Bolechow tijdens de beide Aktions, de georganiseerde massamoorden, die plaatsvonden door de Nazi’s en de Oekraïeners. Daarbij toont hij steeds twee interpretaties, die van Friedman en die van Raji. Een symbolische weergave voor de diverse interpretaties van de herinneringen uit het verleden. Ieder mens slaat zijn herinneringen anders op, dat geldt ook voor de mensen, die de familie van Sjmiël gekend hebben. De herinnering  aangetast door de tijd of wordt afgeschermd uit angst voor de pijn uit het verleden en is daardoor lang niet altijd betrouwbaar meer. Dat ondervindt ook Mendelsohn. De één spreekt over drie kinderen en de ander over vier en zelfs over de dochters blijken de herinneringen te verschillen. Mendelsohn is merkbaar teleurgesteld, wanneer blijkt dat van het jongste meisje, Bronia genaamd, een moeilijk beeld is te vormen. Van Lorka, de oudste dochter, is niet eens meer een afbeelding terug te vinden. Toch hecht hij waarde aan het aanhoren van hun verhalen, deze mensen waren getuigen geweest van een afschuwelijke periode in de geschiedenis.

Voor de lezer is“Verloren” eveneens een hele reis, maar wie zich die inspanning getroost, zal merken dat deze reis de moeite waard. Het boek is niet het type non-fictie boek, zoals men doorgaans verwacht bij boeken, die het leed beschrijven dat de Joden tijdens de Holocaust is aangedaan. “Verloren” is een literair kunstwerk geworden met overpeinzingen, gedetailleerde beschrijvingen en raamvertellingen. Daarmee vertelt het boek de geschiedenis  van zowel het Joodse volk als van de persoonlijke familie van Daniël Mendelsohn. Het zorgvuldige gebruik van de familiefoto’s tussen de teksten raakt direct de lezer raakt. Als zwijgende personen, die graag  hun ervaringen over het leed wat hen is aangedaan in die gruwelijke oorlogsjaren kwijt willen aan de geïnteresseerde lezer. De schrijfstijl is droevig en indrukwekkend tegelijk zonder te vervelen of dat de draad van het verhaal kwijt geraakt wordt. De fragmenten, die verhalen over de gebeurtenissen van de Aktions, met name de tweede, zijn afschrikwekkend om te lezen en doet beseffen waarom boeken als deze nodig zijn om geschreven te worden. “Verloren”handelt weliswaar over zes mensen, wiens leven verloren is gegaan, maar tevens is het een monument geworden voor de overige bijna zes miljoen omgekomen Joden, die slachtoffer zijn geworden van de Shoah.

Beoordeling: X X X X Zeer goed.