– Is het dinsdag vandaag? – Peter Frank

Is het dinsdag vandaag?

 

Auteur: Peter Frank
Boekvorm: paperback met zwart-wit afbeeldingen
Pagina’s: 332
Uitgever: Lemmens
Uitgebracht: juni 2009
ISBN:97.89.077490.36.5

 
 
Bespreking:“Er zijn vele Tweede Wereldoorlogen geweest, want iedereen heeft zijn eigen oorlog beleefd”, antwoordde de schrijver Harry Mulisch eens, toen men hem vroeg naar zijn ervaringen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dat gold ook voor Peter Frank. Ofschoon hij een Joodse achtergrond had, beleefde hij de oorlog weer op een geheel andere manier dan bijvoorbeeld Anne, van wie hij –voor zover hij weet- geen familie is. Doch net als Anne en zo vele anderen heeft ook Peter Frank zijn belevenissen op schrift gezet en die zijn thans verwerkt tot het boek “Is het dinsdag vandaag? “.

De titel refereert aan de herinnering, die de moeder van de auteur op het einde van haar leven had, omdat ze voorheen iedere dinsdag samen met haar oudste dochter naar de markt ging. De keuze voor deze titel geeft meteen aan waarom het draait in dit boek: de herinneringen aan specifieke ingrijpende gebeurtenissen in een mensenleven. Frank beseft dat er al veel over de oorlog geschreven is en hij weet ook wat schrijven is en daarom pakt hij zijn vertelling anders aan. Het is dan ook geen aaneensluitend verhaal geworden, maar een wandeling door zijn geheugen, gevoed door een fotoalbum.

 In beginsel worden herinneringen vast gelegd door foto’s. Dat gebeurde ook in de jeugdjaren van Frank. Zijn moeder had het fotoalbum altijd bewaard en op haar sterfbed overhandigde ze het album aan haar zoon. Wanneer Frank daarin begint te bladeren, komen al snel de herinneringen van weleer boven en maakt hij de lezer deelgenoot van deze belevenissen, die zich afspeelden in Den Haag tijdens de oorlogsjaren. Peter Frank werd in 1935 geboren als zoon van een moeder met een joodse achtergrond, maar die katholiek was opgevoed en dat deed ze ook haar zoon. Ze probeerde het joods zijn voor hem te verbergen. Zijn vader was cellist en daarom sprak het voor zich dat Peter al jong ook muziekonderricht kreeg. Hij kreeg vioolles. Tijdens de oorlog werd zijn leven bij uitstek beheerst door zijn vioollessen of beter gezegd door zijn vioolleraar Oom Kees. Aan wie hij een enorme hekel had, omdat hij in de ogen van zijn leraar niet voldeed aan het beeld van een echt viooltalent. Maar ook de honger speelde een ongekend grote rol in Peters leven dat zijn hoogtepunt bereikte met de Hongerwinter van 1944. Die periode zou voorgoed haar stempel op Frank drukken.

Peter Frank legt daarom in dit boek de nadruk op de invloed, die al deze gebeurtenissen hebben gehad in de rest van zijn leven. En om de lezer dit besef bij te brengen, richt hij zich rechtstreeks tot de lezer. Hij betrekt hem direct bij zijn verhaal, zodat de lezer wel moet luisteren naar zijn verhaal. Voor Frank is dit als een catharsis van het verleden, want het is zonder meer duidelijk dat iedereen die een oorlog heeft meegemaakt, deze littekens voor eeuwig bij zich houdt en dat die ervaring bepalend is voor zijn/ haar handelen tijdens de rest van zijn/haar leven. De Hongerwinter bijvoorbeeld zit voor altijd diep gegrift in hem. Nog altijd heeft de auteur een vreselijke afschuw van kou en ook maakt hij zich bijna dagelijks schuldig aan hamsterwoede om maar niet zonder voedsel te hoeven zitten, mocht er ooit weer zo’n tijd aanbreken. Door het boek heen klinkt verbittering en ook woede om hetgeen hem en anderen overkomen is als gevolg van de bezetting. Opmerkelijk daarbij is dat Frank genuanceerd weet te schrijven over de Duitse bezetters. De verklaring hiervoor ligt in het feit dat de hele familie Frank jaren in Duitsland gewoond heeft tot aan de komst van Hitler. Maar ook behoorde zijn moeder tot de zogenaamde Calmeyer-Joden. Dat waren Joden, die dankzij de Duitse ambtenaar Hans Calmeyer verklaard werden tot niet-Joden, daardoor konden ze het transport naar de concentratiekampen ontlopen.

“Nee, ik ben geen oude zeur” stelt Frank in zijn boek en door de humor, die hij hier en daar weet toe te voegen, is hij dat ook zeker niet. “Is het vandaag dinsdag?” is een interessant boek, omdat de auteur zich niet beperkt tot de oorlog. Door middel van de foto’s ontstaan er ook reflecties naar het huidige leven, zoals over het geloof en het bestaan, over luxe en over de huidige generatie. Het heden en het verleden beïnvloeden elkaar over en weer via het fotoalbum en dat is de kracht van dit boek. “Misschien moet je de oorlog meegemaakt hebben om het leven in vredestijd beter te kunnen waarderen”, zo stelt Frank in zijn boek, daarbij doelend op de gevoelens, die volgens hem niet via het papier over te brengen zijn. Dat is ongetwijfeld waar, maar boeken geschreven door ooggetuigen zoals “Is het dinsdag vandaag? “ dragen er wel toe bij dat de volgende generatie toch meer begrip krijgt voor het leed dat toen door velen is doorgemaakt.

Beoordeling: X X X Goed