-Eén Rembrandt voor vijfentwintig levens – Robert Lemm

RembrandtEén Rembrandt voor vijfentwintig levens
Het overlevingsverhaal van David Cohen

Auteur: Robert Lemm
Boekvorm: paperback met zwart-wit afbeeldingen
Pagina’s: 132
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht: juli 2013
ISBN:  978.94.6153.326.5


Bespreking:
“Ontroerend was vooral hoe mijn kleinzoon op school vertelde over zijn wortels in Nederland, over de geschiedenis van zijn opa en oma, ooms en tantes, over hoe zij de oorlog hadden overleefd dankzij een schilderij van Rembrandt”. Dit citaat is afkomstig uit het recentste boek van Robert Lemm, “Eén Rembrandt voor vijfentwintig levens. Het overlevingsverhaal van David Cohen.” Dat verschenen is bij uitgeverij Aspekt. Robert Lemm laat in dit boek David Cohen zelf aan het woord, die in het kort zijn leven vanaf zijn tiende jaar vertelt. Een leven dat hij en een aantal familieleden met hem te danken had aan een portret van Rembrandt. Dat Cohen nu pas met zijn verhaal naar buiten durft te komen, is gelegen in het feit dat hij zich schuldig voelt ten opzicht van de vele andere Joden die vermoord zijn in de concentratiekampen.

Het boek kenmerkt zich door de vertrouwde schrijfstijl van Lemm, waarbij de objectiviteit opnieuw zoveel mogelijk gehandhaafd blijft. Het eindoordeel ligt wederom bij de lezer. In “Eén Rembrandt voor vijfentwintig levens.” staan, meer nog dan Cohen, zijn ooms centraal. De broers Benjamin en Nathan Katz hadden een goed lopende kunsthandel, toen de oorlog uitbrak. Al snel werd bekend dat er zich onder de Nazi’s een aantal kunstliefhebbers bevond, waaronder Adolf Hitler en Reichsmarschall Hermann Göring. Benjamin Katz zag zijn kans schoon en zette samen met zijn broer een ruilactie op touw met museumdirecteur en kunstagent dr. Hans Posse: een geliefd schilderij van Rembrandt in ruil voor het laten gaan van zijn familie. De deal werd gesloten en onder begeleiding van Aus der Fünten en Willy Lages bereikten David en zijn familie de Spaanse grens.

Maar hiermee is niet alles gezegd over dit boek. Er is nog een ander verhaallijn die minstens zo interessant is. In een poging om de handelsbetrekkingen van zijn ooms met de Nazi’s te rechtvaardigen, wordt de lezer tevens deelgenoot gemaakt van de discussie, die losbarste over de handelswijze van beide broers, want de meningen hierover zijn verdeeld. Enerzijds hadden de broers zich schuldig gemaakt aan collaboratie, anderzijds was deze handelswijze afgedwongen door de bezetter. Bovendien was de ruil noodzakelijk geweest om levens te kunnen redden. Ter sprake komt dan ook de claim, die de familie Katz heeft ingediend om de kunstwerken weer in bezit te krijgen van de familie, waaronder het befaamde portret van Rembrandt. Hoewel Cohen bekent dat hij niet helemaal heeft kunnen achterhalen wat er precies met het schilderij gebeurd is na de overdracht, weet hij wel dat andere schilderijen van zijn ooms na de oorlog bij het Stichting Nederlands Kunstbezit terecht zijn gekomen.

Over de kunstcollecties, die in het bezit waren van de Joden, toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, is altijd nog veel te doen. Veel van hun geliefde kunstwerken kwamen, veelal op onrechtmatige wijze- in bezit van hooggeplaatste Nazi’s als Hitler en Göring. Ook in deze gevallen waren zowel Posse als de gewiekste kunsthandelaar Alois Miedl betrokken bij het verkrijgen van de kunstcollecties. Na de oorlog hoopten de families de kunstverzamelingen terug te krijgen, doch de werken werden door de Nederlandse staat in beslag genomen onder de term vijandelijk vermogen. De families echter zijn een andere mening toegedaan, zij stellen dat het hier gaat om roofkunst. Tot op heden lopen nog claims van diverse families om de gestolen kunstwerken terug te krijgen. Het bekendste verhaal van de gestolen kunstcollectie in de oorlog is zonder twijfel de zaak Goudstikker. Maar ook Frans Koenigs, eigenaar van de Rhodius- Koenigs Handelsmaatschappij, raakte zijn kunstverzameling kwijt. Van Koenigs was bekend dat hij anti-Hitler was. Hij hielp Joden vanuit Duitsland vluchten naar het buitenland. Desondanks is een aantal kunstwerken nooit teruggekeerd bij de rechtmatige eigenaar en strijdt de familie nog altijd voor teruggave van enkele stukken. Na het lezen van “Eén Rembrandt voor vijfentwintig levens”  kan de lezer zich alleen maar scharen achter de conclusie van Robert Lemm dat ook over kwestie Katz het laatste woord nog niet is gesproken of geschreven.

Beoordeling: X X X Goed