-Calmeyer-dader of mensenredder- R.van Galen-Herrmann

 Calmeyer dader of mensenredder

Visies op Calmeyers rol in de jodenvervolging

Auteur: Ruth van Galen-Herrmann
Boekvorm: paperback
Pagina’s: 186
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht: 2009
ISBN: 978.90.5911.885.0


Bespreking: :  Niemand zal betwisten dat de Jodenvervolging de meest dramatische gebeurtenis tijdens de Tweede Wereldoorlog was. Circa zes miljoen mensen gingen een vreselijke dood tegemoet in de concentratiekampen en tot op de dag van vandaag willen we de daders, die betrokken waren bij de deportaties van de Joden, daarvoor dan ook verantwoordelijk houden. Dat geldt even zeer voor Hans Calmeyer, een Duitse ambtenaar, die in Nederland aan het hoofd stond bij de Entscheidungsstelle. Een afdeling, die besliste over de joodse afstamming in twijfelgevallen. Daarmee besliste Calmeyer in feite over leven en dood. Maar in hoeverre moet iemand, die medeverantwoordelijk was voor de deportatie van de Joden ook daadwerkelijk alleen als dader gezien worden, terwijl hij ook vele joden wist te redden van de transporten, juist vanwege zijn functie? Ofwel waar ligt de grens, wanneer ben je dader en wanneer verzetsman? Dat is de wezenlijke vraag, die centraal staat in dit boek “Calmeyer, dader of mensenredder” van Mr. Ruth van Galen-Herrmann.

Op 10 januari 1941 werd verordening VO 6/41 uitgevaardigd. Deze verordening ging over de  aanmeldingsplicht voor alle personen in Nederland van geheel of gedeeltelijk Joodse bloed. Indien er twijfel bestond over de joodse afstamming, kon men een verzoek daarover indienen bij de Abteilung Innere Verwaltung van het Generalkommissariat für Verwaltung und Justiz op grond van artikel 3 van deze verordening. Een gunstige beoordeling- dat wilde zeggen dat men beschouwd werd als Ariër- hield in dat men niet op transport hoefde en ook hoefde men geen afstand te doen van zijn bezittingen. Voor het behandelen van deze verzoeken richtte Hans Calmeyer, een advocaat uit Osnabrück, een dienst op, de Entscheidungsstelle für die Meldepflicht aus VO 6/41, gevestigd in Den Haag. Circa 5667 verzoeken werden bij de Entscheidungsstelle ingediend en in 3709 gevallen besliste Calmeyer gunstig.

Over de betekenis van Calmeyer zijn al diverse studies geschreven, onder andere door Lou de Jong en door Middelberg, omdat er argumenten zijn, die zowel voor als tegen Calmeyer’s werkwijze pleiten. In 2008 verscheen de jongste biografie, getiteld “Het geval Calmeyer” van dr. Von Frijtag Drabbe Künzel. Naar aanleiding van haar onderzoek naar Calmeyer concludeerde dr. von Frijtag dat Calmeyer een aantal joden heeft gered uit geldingsdrang en niet uit humanitaire overwegingen en daarmee beschouwt de onderzoekster Calmeyer als dader en niet als verzetsman. Een visie die thans bestreden wordt door Mr.Ruth van Galen-Herrmann in haar boek “Calmeyer dader of mensenredder”.

Van Galen is een juriste met jarenlange ervaring bij het ministerie van Justitie en ook was zij enige jaren raadsheer- plaatsvervanger in het Gerechtshof in Den Haag. Haar boek is dan ook een pleidooi met argumenten uit dezelfde bronnen, die ook door dr. Von Frijtag geraadpleegd werden en met visies van andere onderzoekers, waarmee ze tracht aan te tonen dat Calmeyer wel degelijk uit humane redenen Joden hielp. Zo stelt de schrijfster onder meer dat Calmeyer wist dat hij bedrogen werd met valse verklaringen van joden om een gunstige beslissing te krijgen en ook hield hij zich niet altijd aan de regels die door het Reichssippenamt(RSA) in Berlijn voorgeschreven waren. Calmeyer liet bijvoorbeeld getuigen toe en hij aanvaarde uitspraken van Nederlandse rechters, die verklaarden dat de verzoeker niet behoorde tot het Israëlitische kerkgenootschap. Daartegenover stond het logische gevolg dat Calmeyer niet in het openbaar kon protesteren tegen de Jodenvervolging om achterdocht van zijn baas Seyss Inquart te voorkomen. Iets wat hij uiteindelijk toch niet kon vermijden.

Mr. Ruth van Galen-Herrmann weet in haar betoog zo objectief mogelijk te blijven, ondanks dat ze haar leven ook te danken heeft aan Calmeyer. Dit feit wordt slechts zijdelings aangetipt in het boek. De auteur blijft consequent bij haar uitgangspunt, het weerleggen van de stelling van von Frijtag dat Calmeyer moet worden gezien als dader, mede ook vanwege dat uitblijven van openlijk protest. Ook al beseft van Galen-Herrmann dat er argumenten zijn, die tegen Calmeyer als verzetsman pleiten, waaronder zijn grilligheid. Haar pleidooi raakt echter de kern van de hele discussie: wat had Calmeyer moeten doen? Ontslag nemen, – zoals dr.von Frijtag voorstond- wetende dat er na hem iemand zou komen, die vele joden de dood in zou sturen? Of kon hij beter op zijn plaats blijven zitten en zien te redden wat hij redden kon? In het laatste geval betekende dit zonder meer dat Calmeyer, die nooit lid was geworden van de NSDAP, wel concessies moest doen, zoals het aanstellen van Ludovicus Ten Cate, een NSB’er en lid van de Germaanse SS. Als leider van de Centrale Dienst voor Sibbekunde werd hij belast met controle van Calmeyer’s beslissingen.

Waren de beslissingen van Calmeyer nu gewoon gunstige beslissingen of waren het toch bewuste reddingspogingen? Zonder van hem een held te maken, is “Calmeyer dader of mensenredder” een helder zakelijk geschreven boek, soms met iets teveel herhaling, maar met duidelijke voor- en tegenargumenten voor de keuzes, die Calmeyer moest maken. Of het de discussie rondom Hans Calmeyer zal doen beëindigen, valt te betwijfelen, maar het zal zeker opnieuw tot nadenken stemmen over de smalle grens tussen “goed” en “fout”. Hans Calmeyer sprak ooit eens tijdens een interview de volgende woorden: “Iedere nacht was ik vertwijfeld, ben ik nu een verzetsman of een moordenaar?”  Op die vraag zal wellicht nimmer een eensluidend antwoord komen, daarvoor zullen de meningen vermoedelijk teveel verdeeld blijven. Ook na het lezen van dit boek.

Beoordeling: X X X X  Zeer goed

 

Aanvullende opmerking:

Naar aanleiding van deze recensie kwam er onlangs een reactie binnen dat heeft geleid tot het verhaal: “Dit mag nóóit meer gebeuren!”