-Auschwitz -Emerson Vermaat

Auschwitz

Auschwitz
Eindstation van de dood

Auteur: Emerson Vermaat
Boekvorm: paperback met zwart-wit afbeeldingen
Pagina’s: 336
Uitgeverij: Aspekt
Uitgebracht:april 2013
ISBN: 978.94.6153.271.8

 

 


Bespreking:
Auschwitz. Eén van de meest bekende concentratiekampen in de Tweede Wereldoorlog. Het was een vernietigingskamp, waar voornamelijk Joden werden vermoord. Hoewel er geen exacte cijfers bekend zijn, is de schatting dat het aantal bijna 1,5 miljoen bedraagt. Vele transporten vanuit heel Europa voerden naar deze poort des Doods, waar terreur, ernstige ondervoeding en ziektes aan de orde van de dag waren voor diegenen, die niet onmiddellijk bij aankomst vergast werden. Onderzoeksjournalist en voormalig tv-reporter Emerson Vermaat wijdt zijn nieuwste boek geheel aan Auschwitz en niet zonder reden. De Jodenvervolging is een onderwerp dat hem zeer na aan het hart ligt. Heel begrijpelijk, want ondanks het verstrijken van de jaren, blijft het een zeer aangrijpend stuk geschiedenis. “Auschwitz. Eindstation van de dood” is recentelijk verschenen bij uitgeverij Aspekt.

Er zijn al heel veel boeken geschreven over de Holocaust. Ook de eerdere boeken van Vermaat hebben de Jodenvervolging in meer of mindere mate als kern. De hoofdlijnen zijn dan ook algemeen bekend. De verschrikkingen van het kamp, de kampcommandant Höss en zijn adjudant Mulka, de proeven van Mengele op de vrouwelijke gevangen. Eveneens is bekend dat er mensen als Kurt Gerstein waren, die probeerde te waarschuwen voor de afschuwelijke dood, die Joden en zigeuners te wachten stond, zodra ze uit de treinen gehaald waren. Dit nieuwste boek “Auschwitz” toont aan dat de auteur nog lang niet klaar is met dit onderwerp. In de laatste hoofdstukken blijkt de reden waarom. Daarin legt Vermaat de link met het heden. Nog steeds zijn er antisemieten, die steevast de Holocaust blijven ontkennen. Daarnaast zijn er radicale moslimgroeperingen, die juist oproepen tot een nieuwe Holocaust. Ook het feit dat niet alle historici ervan overtuigd zijn dat Nederland sowieso al in 1942 op de hoogte moet zijn geweest dat er in de kampen vergassingen plaats vonden, steekt Vermaat. Al deze wanklanken in de maatschappij vormen voor de auteur de dwingende noodzaak om nogmaals uitgebreid de aandacht te vestigen op die enorme tragedie, die ruim 70 jaar geleden plaats vond.

Nu is een zekere verbondenheid bij een onderwerp altijd een goed uitgangspunt. Dat levert doorgaans meer geïnspireerde boeken of artikelen op. Doch in dit geval overvleugelt deze directe betrokkenheid enigszins de objectiviteit, die voor dergelijke boeken nodig zijn en dat is niet wat men van Emerson Vermaat zou verwachten. Een scherpe toon van boosheid en verbittering zijn duidelijk merkbaar in dit jongste boek. Gevoelens, die versterkt zijn door het onderzoek dat Vermaat ter plekke heeft verricht en wanneer de emoties de overhand hebben, resulteert dit dikwijls in onnauwkeurigheden en in uitspraken van een bedenkelijk gehalte. Zo ook in “Auschwitz”. Vermaat laat één van de architecten van de Holocaust Reinhard Heydrich al in 1939 SS- Obergruppenführer zijn, terwijl dit pas gebeurde in 1942. Op een ander moment, wanneer de auteur schrijft over de hulp en sabotage bij de Duitse luchtafweer door de gevangenen, verklaart hij de FLAK als Feindliche Luftabwehrkommando in plaats van Flieger Luftabwehr Kanone of Flugabwehr Kanone.

Hoewel feitelijk Amt IV B4 onder leiding van Adolf Eichmann, verantwoordelijk was voor de Jodenvervolging, wordt deze afdeling, die deel uitmaakte van het RSHA- Reichssicherheitshauptamt dat onder leiding stond van Heydrich, door Vermaat nauwelijks vermeld als de ware uitvoerders. Voortdurend spreekt hij over het RSHA, wanneer het gaat om de Joden, waarmee de indruk wordt gewekt dat het hele apparaat verantwoordelijk was voor de Holocaust, terwijl het RSHA veel meer omvatte dan alleen de Jodenvervolging. Ook klinken sommige opmerkingen als een verwijt. In het boek schrijft de auteur: “…de zogenaamde ‘Belijdende Kerk’…”. Echter, die afsplitsing binnen de Duitse protestantse kerken vond wel degelijk plaats en wel in 1934. Een aantal geestelijken konden zich niet verenigen met de nieuwe Arierparagraph. Deze verordening hield in dat iedereen, die van niet-arische afkomst, zoals christenen van Joodse afkomst of was getrouwd met iemand van niet-arische afkomst geen ambt in de kerk mocht bekleden. Dat gold trouwens ook voor christenen, die getrouwd waren met iemand van niet-arische afkomst. Deze mensen zouden hun baan kwijtraken en dat leidde tot verzet binnen de protestantse kerken, wat de Belijdende Kerk deed ontstaan. Dat het verzet niet het resultaat opleverde, waarop velen gehoopt hadden, is een andere zaak. Maar zo staat het niet geformuleerd in het boek van Vermaat.

Met deze punten van kritiek in het achterhoofd en gezien de hoeveelheid bekend materiaal, zal de lezer geneigd zijn om “Auschwitz” te categoriseren als overbodig en dat is jammer. Er staan namelijk wel enkele interessante gegevens in dit boek. Bijzonder is het verzet dat door enkele Joden geboden werd in Auschwitz, maar waar weinig tot niets over bekend is. De vraag waarom de Joden nooit verzet hebben gepleegd, dient zich regelmatig aan bij diegenen, die geïnteresseerd zijn in de Tweede Wereldoorlog. Bij een aantal is het verzet in het getto van Warschau dan nog bekend, maar verder gaat die kennis niet. Opvallend bij het verzet in Auschwitz is dat het zelfs vrouwen waren, die de strijd met hun SS-bewakers durfden aan te gaan. Altijd boeiend om te lezen, zijn de ooggetuigenverslagen van de gevangenen. Vermaat heeft gesprekken gehad met twee van hen, de Nederlanders Bloeme Evers-Emden en Ernst Verduin.

Voor de jongere generatie zou een boek als ”Auschwitz” een goed overzicht van het leven in het concentratiekamp kunnen bieden en daarbij mag enige emotie best voelbaar zijn. Het was immers niet zomaar iets wat daar gebeurde. Alles wat zich daar voor deed, druiste rechtstreeks in tegen de menselijkheid en dat bleef niet alleen beperkt tot het Nazirijk. Ook later hebben zich in andere landen nog genociden voorgedaan. Des te treuriger is het dat “Auschwitz. Eindstation van de dood” in bepaalde opzichten te kort schiet als goede en betrouwbare bron.

Beoordeling: X X  Matig.