-Agent Zigzag – Ben Macintyre

Agent Zigzag

Auteur: Ben Macintyre
Boekvorm: hardcover
Pagina’s: 365
Uitgever: Historisch Nieuwsblad/ Veen Media
Uitgebracht: oktober 2012
ISBN: 978.90.8571.287.9

 

 

Bespreking:Voor de buitenwereld worden oorlogen gevoerd door militairen. Maar minstens zo belangrijk zijn de geheim agenten, die als pionnen ingezet worden op het schaakbord van de machtshebbers. Sommige informanten werken daarbij voor beide kanten. Eén van de beroemdste dubbelspionnen was Eddy Chapman. Eerst werkte hij voor de Abwehr onder de schuilnaam Fritz. Maar later spioneerde hij voor de Britten, die hem voorzagen van de codenaam Agent Zigzag.  Historicus en journalist voor The Times Ben Macintyre schreef een boek, gebaseerd op het waargebeurde verhaal  over deze meesterspion:“Agent Zigzag” (2007). Dat boek is nu in een Nederlandse vertaling verschenen onder dezelfde titel bij Historisch Nieuwsblad, een onderdeel van uitgeverij Veen Media. Daarmee introduceert Veen Media tevens een nieuw genre: de geschiedenis thriller.

Toen kolonel Stephens, commandant van het geheime verhoorcentrum voor gearresteerde spionnen, een rapport over Eddie Chapman moest schrijven, typeerde hij hem op deze manier:” Van menig spion is het verhaal alledaags en saai. Het zou er als fictie niet mee door kunnen. Het onderwerp is in het echte leven een mislukking. Het motief is verachtelijk. Er is veel angst en geen patriottisme. Zwijgen is niet het wapen van een dappere man, het is eerder het gevolg van de vrees voor consequenties. Grootse avonturen stellen gewoon niets voor. Het verhaal van Chapman is anders. Als fictie zou het worden afgewezen, omdat het te ongeloofwaardig is. Het onderwerp is een boef, maar als boef is hij geenszins een mislukking[….]Voor Chapman is avontuur datgene waar het in het leven om draait. Als hij op avontuur kan, beschikt hij over de moed om het ongelofelijke te presteren.” Deze typering geldt zonder meer ook voor dit boek “Agent Zigzag”. Voor menig lezer zal dit boek verbazingwekkend zijn, doch aan dit fabelachtige verhaal ging een uitgebreide studie vooraf. Voor “Agent Zigzag” heeft Macintyre vele uren doorgebracht met het lezen van de Chapman-dossiers, die opgeslagen liggen in de National Archives in Engeland. Zelfs toen het boek praktisch klaar was en MI5 een geheim dossier had teruggevonden, nam de auteur die kans nog te baat om ook dit dossier te bestuderen. Daarnaast heeft hij nog de beschikking gekregen over filmopnamen, waarop Chapman zelf op hoge leeftijd te zien is.

Met zijn markante schrijfstijl, die het midden houdt tussen non-fictie en thriller, weet Ben Macintyre deze topspion op fascinerende wijze tot leven te brengen. Vaak wordt er verondersteld dat spionnen meestal een apart slag mensen zijn en voor Eddie Chapman gaat dat zeker op. Chapman was een echte avonturier en een  notoire rokkenjager. Ondertussen vermaakte hij zich in de wereld van glamour en het nachtleven. Maar hij was ook een man, die leed aan depressies als hij zich verveelde en daarom zocht hij steeds nieuwe uitdagingen. Het duurde dan ook niet lang of hij kwam terecht in het criminele circuit. Diverse keren werd hij gearresteerd en veroordeeld voor prostitutie, chantage en diefstallen. Hij begon wraakgevoelens te koesteren tegen de Britse justitie wegens zijn steeds langer wordende gevangenisstraffen. Zijn laatste gevangenschap bracht hij door in de gevangenis op het eiland Jersey. Inmiddels waren de Kanaaleilanden bezet door de Duitsers en vrij snel na zijn vrijlating werd Chapman opnieuw gearresteerd, maar nu door de Gestapo. Al snel bleek de Abwehr interesse te hebben in Chapman en men bood hem een kans om in Frankrijk een opleiding te volgen voor spion en saboteur in dienst van het Dritte Reich. Deze uitdaging trok Chapman bijzonder aan. Afgezien van zijn wraakgevoelens, wilde hij ook graag zijn dochtertje ontmoeten, die hij nog nooit gezien had. Eenmaal in Engeland aangekomen, liep hij over en trad hij in dienst van MI5. Tegelijkertijd wist hij de Abwehr te overtuigen van zijn loyaliteit aan Hitler, wat hem uiteindelijk nog een IJzeren Kruis opleverde.

Behalve dat Macintyre inzicht tracht te geven in de gecompliceerde persoonlijkheid en de motivaties van Eddie Chapman, schetst hij tevens boeiend beeld van de wereld van de spionage. Hij beschrijft de opleiding door de Abwehr en de werkwijze van Comité Twintig, een afdeling voor het opleiden van dubbelspionnen. Ondanks dat de auteur Chapman neerzet als een schaamteloze leugenaar, ontkomt de lezer niet aan het gevoel van bewondering voor het lef en de gewiekstheid van de voormalige delinquent. Eigenschappen, die hij wellicht juist dankte aan zijn verleden en die hem ook ten goede kwamen in zijn functie als dubbelspion, terwijl hij plichtsgetrouw zijn opdrachten vervulde. Zo kon hij bedrieger en held zijn en verwierf hij op die manier eeuwige roem. Maar al werd Chapman een verrader, toch bleef hij zijn vriendschap met ‘Dr.Graumann’, zijn instructeur bij de Abwehr, ook na de oorlog trouw en dat maakt hem weer sympathiek. Zo weet Eddie Chapman zelfs na zijn dood nog steeds mensen te charmeren.  “Agent Zigzag” is een boek boordevol spanning, die zijn lezer van begin tot eind in zijn grip houdt.

Beoordeling: X X X X X Uitstekend