-Verzetsverhalen -Red. Liesbeth van der Horst

VerzetsverhalenVerzetsverhalen

 

Redactie: Liesbeth van der Horst
Boekvorm: paperback, zwart-wit geïllustreerd
Pagina’s: 496
Uitgever: Walburg Pers
Uitgebracht: juni 2015
ISBN:
978.90.5730.354.8

 

Bespreking:Ik heb altijd een grote hekel gehad aan dictatuur, onrechtvaardigheid en discriminatie. Dat hield me voor de oorlog al bezig, dat is de reden geweest dat ik tijdens de oorlog in het verzet heb gezeten en dat is tot op de dag van vandaag een rode draad in mijn leven. Dat wil ik graag doorgeven. Kijk, luister eens, om mij gaat het hier niet. Maar als mijn verhaal er toe kan bijdrage, dat jonge mensen het gevaar van discriminatie inzien en zich er tegen verzetten, dan is dat reden genoeg om het toch maar eens te vertellen.”

Het zijn de woorden van Siet Tammens, een verzetsvrouw in de Tweede Wereldoorlog en haar verhaal staat in het boek “Verzetsverhalen” dat onlangs is uitgegeven door Walburg Pers in samenwerking met Verzetsmuseum Amsterdam. Een boek dat een magnifiek beeld biedt over de mensen die deelnamen aan het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De motivatie van Siet Tammens om zich aan te sluiten bij het verzet, is een motivatie die bij meer verzetsstrijders aan te wijzen is, zo blijkt uit dit boek. In “Verzetsverhalen” worden een vijftal interessante portretten geschetst: Henk van Moock, Bep Stenger, Siet Tammens, Jan van Borssum Buisman en Fons Mertens. Ze waren actief in het verzet in verschillende delen van Nederland, van Limburg tot Groningen. Uitzondering was Bep Stenger, zij was actief in het verzet tegen de Japanse overheersing in voormalig Nederlands-Indië. Haar verhaal is een mooie aanvulling, want verhalen over verzet over zee zijn bij het grote publiek veel minder bekend dan de Nederlandse verzetsverslagen. Maar er is meer wat dit boek zo boeiend maakt. “Verzetsverhalen”onderscheidt zich van andere boeken over het verzet, omdat het een veel completer beeld van de verzetsstrijders geeft. In verzet gaan doe je immers niet zo maar, de kern begint al vaak in de jeugd. Henk van Moock bijvoorbeeld kwam uit een arbeidersgezin. Op de arbeidersklasse werd destijds neergekeken, arbeiders leefden immers onder slechte omstandigheden. Het Communisme kwam op voor de arbeiders en de Communisten waren één van de eersten die in verzet tegen het Nazisme gingen.

Of ze nu koerier waren of lid van de LO, in alle 5 zat de weerstand tegen discriminatie diep geworteld, ze verafschuwden vreemdelingenhaat en onderdrukking. Binnen hun eigen groep vonden ze verbondenheid en vriendschap, omdat ze allen streden voor hetzelfde ideaal, de hoop op een betere wereld. Sommigen kozen daarom bewust voor het verzet, zoals Jan van Borssum Buisman uit Haarlem. Zijn broer diende bij het leger, dus stond het voor hem al van meet af aan vast dat ook hij zich wilde inzetten tijdens de oorlog. Anderen gleden langzaam in het verzetswerk door eerst te helpen met het drukken van vlugschriften. Dat deed de onderwijzer uit Sevenum- Fons Mertens. De meesten waren jong en naïef, toen ze in het verzet gingen en zagen geen gevaar. Zij hadden het gevoel dat ze alles aankonden. Degenen die een gezin hadden, waren wat voorzichtiger, omdat ze hun familieleden niet in gevaar wilden brengen.Het verzet was in beginsel dan ook niet georganiseerd, maar ontstond eerder uit impulsieve daden, zoals het vinden van adressen voor onderduik en helpen met bonkaarten. Dat was ook zo in voormalig Nederlands-Indië. Naarmate de oorlog vorderde, werd het verzet professioneler van aard en ook gevaarlijker onder meer door de opvang van geallieerde vliegers.

Door de verhalen die uitlekten, nadat leden- veelal na verraad – waren opgepakt over martelingen, de slechte behandelingen in de gevangenissen, de deportaties naar concentratiekampen en executies, werden de verzetsstrijders zich pas echt goed bewust van de risico’s die ze liepen. In “Verzetsverhalen” spreken de verzetsstrijders openhartig over hun angst en hun tijd in gevangenschap in omstandigheden die alles behalve aangenaam waren. Toch weerhield die angst hen niet om door te gaan en angstige momenten waren er veel. Voor een aantal bracht het geloof uitkomst. Siet Tammens was sinds haar vroege jeugd erg gelovig en dat bleef ze ook tijdens de oorlog. In de groep van Fons Mertens speelde het geloof eveneens een grote rol. Er werd regelmatig gebeden voor een goede afloop.

Na de oorlog raakten veel verzetsstrijders teleurgesteld vanwege onbegrip voor hun daden. Maar meer nog, omdat van hun ideaal niets terug te vinden was in de maatschappij. Er stond zelfs alweer nieuwe oorlogen voor de deur. Het werd het tijdperk van de Koude Oorlog en van de oorlogen in Vietnam en Korea. Bij het zoeken naar een nieuwe invulling van hun bestaan, besloot ieder van hen om de oorlog voorgoed achter zich te laten. Het was genoeg geweest. Maar de oorlog had te diepe sporen achter gelaten om zomaar weggedrukt te worden. Oorlogservaringen laten zich niet verdringen en voor de één kwam het moment sneller dan voor de ander, maar uiteindelijk gaven allen gehoor aan de drang om iets te doen met hun ervaringen. De beste manier was om de jeugd erbij te betrekken en hen te waarschuwen voor waar haat toe kon leiden, namelijk oorlog. De voormalige verzetsstrijders gingen scholen bezoeken om hun persoonlijke verhaal te vertellen.

Nu de oorlogsgeneratie snel kleiner wordt, worden deze overleveringen steeds belangrijker. Alleen zo kan de volgende generatie de fakkel overnemen, want dat is bittere noodzaak als men de wereld van vandaag beziet. De haat tegen mensen die anders denken en geloven neemt schrikbarende vormen aan en voor we het weten, zullen we opnieuw in een wereldoorlog verzeild raken. Hopelijk worden mensen op tijd verstandig en blijft een Derde wereldoorlog uit. Dat zou ons eerbetoon moeten zijn aan de verzetsstrijders die in de Tweede Wereldoorlog hun leven in de waagschaal durfden te zetten voor een betere leefbare wereld, waarin men elkaar zou respecteren. Immers, als het er werkelijk op aan komt, zouden wij dan ook het lef hebben om net als deze 5 mensen in “Verzetsverhalen” daadwerkelijk in verzet te gaan? Zijn we op dat moment echt zo moedig of laten we de strijd liever aan anderen over? In “Verzetsverhalen” draait het niet om heldendaden. Dit boek laat zien dat verzetsstrijders geen ‘Superman’ waren, maar hele gewone burgers met het hart op de goede plaats. “Verzetsverhalen” is een prachtig geschreven monument ter ere van deze 5 strijders en via hen voor alle verzetsstrijders.

 

Beoordeling: X X X X X Uitstekend