– Plekken van verzet en pijn. I -Diete Oudesluijs

Plekken van verzet en pijn. I
Herinneringen aan de oorlog

Auteur: Diete Oudesluijs
Boekvorm: paperback met zwart-wit foto’s
Pagina’s: 279
Uitgever: Nederossi , vanaf 2012 bij Aspekt
Uitgebracht: maart 2011
ISBN: 978.90.8167.311.2


Bespreking:“Vergeten doen we nooit” is een veel gehoorde uitspraak wanneer het gaat om pijnlijke herinneringen uit de Tweede Wereldoorlog. Om jaren na dato niet te vergeten wat er allemaal heeft plaats gevonden tijdens de Tweede Wereldoorlog, zijn verhalen alleen niet genoeg. Een belangrijke reden om herinneringsmonumenten op te richten en in de loop van de tijd zijn er steeds meer herinneringsmonumenten ontstaan. Historica, germaniste en neerlandica Diete Oudesluijs maakte een prachtig uitvoerig overzicht van deze herinneringsmonumenten en herdenkingsplaatsen, getiteld”Plekken van verzet en pijn I –Herinneringen aan de oorlog.I” Nu nog in eigen beheer uitgegeven via uitgeverij Nederossi, maar vanaf volgend jaar verkrijgbaar bij uitgeverij Aspekt.

Wie denkt aan de Tweede Wereldoorlog denkt vooral aan de vele omgekomen Joden. Maar ook het verzet kent zijn vele slachtoffers. Voor de latere generaties het uiteraard moeilijk om zich een voorstelling te kunnen maken van al het leed heeft plaats gevonden. In het rijkelijk geïllustreerde “Plekken van verzet en pijn” wordt geprobeerd een beeld te schetsen van dit leed. In dit boek wordt aandacht besteed aan uiteenlopende plaatsen in Nederland, die zo kenmerkend zijn voor veel pijn en verdriet dat geleden werd in de Tweede Wereldoorlog. Maar centraal staan vooral de kampen en de gevangenissen en dan in het bijzonder in relatie tot het verzet. Daarom is er eveneens aandacht in dit boek ingeruimd voor de diverse locaties, waar mensen door de bezetter werden gefusilleerd. De informatieve teksten worden afgewisseld met ooggetuigenverslagen, wat het boek meer een persoonlijke sfeer geeft. Op deze manier krijgt de lezer krijgt enigszins een indruk van het leven in deze kampen en dat de oorlog heel wat meer slachtoffers geëist heeft dan doorgaans wordt gedacht. Al blijft het eigenlijk nauwelijks mogelijk voor naoorlogs generaties om zich een voorstelling te maken van alle pijn en leed dat een oorlog met zich mee brengt. Maar Diete Oudesluijs heeft met haar boek beslist een goede poging gewaagd.

“Plekken van verzet en pijn” is onder te verdelen in drie gedeelten. De auteur begint haar boek met een korte weergave over wat bezetting betekende in die zware oorlogsjaren. Vervolgens komen de kampen en de gevangenissen aan de orde. De auteur beperkt zich niet alleen tot de oorlog, ook beschrijft zij kort de periode na 1945, waarin de functies van een aantal kampen veranderden, toen zij opvangkampen werden voor collaborateurs en nog later ook voor repatriërende KNIL-soldaten uit Indië en voor de Molukse bevolking, die naar Nederland was gekomen. Oudesluijs sluit af met een uitgebreide lijst van alle herdenkingsplekken, die Nederland rijk is, zoals de nationale monumenten en de diverse werkkampen, musea en kleine gedenkplaatsen. Naast de ontstaansgeschiedenis van de monumenten voorziet de auteur de lezer nog van extra informatie over openingstijden en contactgegevens.

De Nederlandse kampen waren veelal doorgangskampen. Er werd zoveel mogelijk getracht om het leven zijn gewone gangetje te gaan, echter de voortdurende dreigingen van straffen, ziektes, dood en de deportaties, maakte het leven verreweg van aangenaam. Diete Oudesluijs staat uitgebreid stil bij het fenomeen van de kampen. Ze besteedt vanzelfsprekend aandacht aan de voor velen bekende kampen als kamp Erika bij Ommen, kamp Westerbork en kamp Vught, maar ook minder bekende kampen als doorgangskamp Schoorl en de kampen in Haaren en Sint Michielsgestel ontbreken niet. Deze laatste twee kampen waren ondergebracht in voormalige opleidingscentra van de katholieke kerk, die door de bezetter in beslag was genomen. Kamp Haaren is voor insiders wellicht wel bekend wegens de gevangenschap van Frits Philips en van agenten die betrokken waren bij het Englandspiel. In dit gedeelte van het boek beschrijft Oudesluijs beschrijft de opbouw en de inrichting van de kampen en ook hoe de behandeling van de gevangenen was. Ze kenschetst het dagelijkse leven in de kampen, dat deels bestond uit appel, werk en medische verzorging, straf en voor sommigen zelfs contact met de buitenwereld. Zo was het leven in kamp Westerbork zeker geen pretje, maar er bestond toch meer contact met de buitenwereld dan meestal werd gedacht, aldus de auteur. Er ontstond tussen de bevolking en enkele gevangenen zelfs een levendige ruilhandel.

Oudesluijs geeft ook een beeld van de categorieën gevangenen die in de kampen aanwezig waren. Behalve Joodse gevangenen kenden diverse kampen namelijk ook andere groepen gevangenen. Kamp Westerbork bijvoorbeeld is de geschiedenis in gegaan als voornamelijk een doorgangskamp voor Joden, maar in september ’44 werden er ook verzetsstrijders gefusilleerd. In Kamp Amersfoort zaten niet alleen verzetsstrijders opgesloten, maar ook geestelijken en zelfs nog enige tijd Sovjetsoldaten.

De doelstelling van de auteur was een boek schrijven voor oud-gevangenen en hun familie en nabestaanden. Doch dit boek is zeer zeker ook de moeite waard voor een groter lezerspubliek. Bovendien is het ook een interessant boek voor scholen, aangezien het boek een snel en duidelijk overzicht van de elementaire gedenkplaatsen biedt. “Plekken van verzet en pijn” is deel I. Er staat namelijk nog een deel II gepland, daarin zal dan aandacht besteed worden aan plekken van herinneringen in Duitsland.

Beoordeling: X X X X Zeer goed


Advertenties