– De Velser Affaire -Bas von Benda-Beckmann

Velser affaireDe Velser Affaire

De auteur: Bas von Benda-Beckmann
Boekvorm: paperback met zwart-wit foto’s
Pagina’s: 464
Uitgever: Boom
Uitgebracht: november 2013
ISBN: 978.94.6105.284.1

 

Bespreking: Eén van de enigma’s uit de oorlog, die tot op heden nooit naar tevredenheid is opgelost, is wat de geschiedenis is ingegaan als de Velser Affaire.  Leden van het politiekorps en uit het verzet zouden Joden en communisten hebben verraden aan de Duitse bezetter. Onderdeel van deze affaire is de liquidatie van verzetsstrijdster Hannie Schaft uit Haarlem 3 weken voor de bevrijding. Jaren lang zijn er discussies geweest of al dan niet een complot aan het verraad ten grondslag lag, omdat een aantal leden, onder wie Hannie Schaft communist waren. Het bleef altijd een omstreden oorlogsgeschiedenis en zo luidt ook de ondertitel van het boek “De Velser Affaire”, die recentelijk is verschenen bij uitgeverij Boom. De auteur Bas von Benda – Beckmann verrichtte uitgebreid onderzoek naar de achtergronden van het Velser en Haarlemmer verzet.

De bedoeling van dit boek “De Velser Affaire” is om de die aanhoudende geruchtenstroom over de complottheorieën voorgoed tot staan te brengen. Maar dat is ijdele hoop, het boek kan namelijk niet op alle vragen antwoord geven. Op de meeste belangrijke vragen, zoals wie verantwoordelijk was voor de uitlevering van verzetsgroep “Van der Haas” en wie voor de arrestatie van Hannie Schaft, om maar een paar vragen te noemen, moet ook von Benda- Beckmann het antwoord schuldig blijven en hij bekent dit ook ruiterlijk in zijn boek. Voor veel mensen, die op de één of andere manier betrokken zijn bij deze zaak, zal de uitkomst geen verbazing zijn. Zij hadden min of meer de hoop al opgegeven dat de volledige waarheid ooit op tafel zou komen.

Het is niet voor niets dat het zolang duurde, eer er een breedvoerige studie over dit onderwerp verscheen. De Velser Affaire is een zeer gecompliceerde zaak, die ook politiek gezien gevoelig ligt, want er hebben nogal wat eigenaardigheden plaats gevonden. Zo moest de leiding van de BS (Binnenlandse Strijdkrachten) en de politie na de oorlog hun eigen handelen tijdens die oorlog beoordelen. Ook speelde het communisme, waartoe diverse verzetsleden behoorden, geen ondergeschikte rol.

In “De Velser Affaire” komt het functioneren van de politie van Velsen en de rol van Nico Sikkel uitgebreid aan de orde. Von Benda- Beckmann heeft onderzocht in hoeverre hen verweten kan worden, betrokken te zijn bij het verraad. Het verzet in Nederland was aanvankelijk niet georganiseerd, er waren veel eigen initiatieven. Pas in de loop van de oorlog kwam er meer structuur in. Ook in Haarlem en Velsen. Bepalend voor het verzet in deze omgeving was de rol van Sikkel, de substituut-officier van justitie, die in de oorlog ook leider van de OD was. Bekend is dat hij een aantal verzetsmensen heeft laten ombrengen, omdat zij te veel op eigen houtje werkten. In zijn keuzes was hij niet altijd consequent, wat na de oorlog de speculaties over verraad alleen maar aanwakkerde. Von Benda- Beckmann stelt in deze studie vast dat de houding tegenover het communisme door de geschiedschrijving in wezen te veel onderkend is, want er heerste angst tegen het rode gevaar. Een grote angst zelfs kan beter gezegd worden, want wie zich verdiept in de Tweede Wereldoorlog, weet dat dit een wederkerend thema is door de hele oorlog heen. Ook Prins Bernhard, die hoofd van de BS was, had een afkeer van de communisten. Toch volgens von Benda- Beckmann is er geen bewijs gevonden als zou Sikkel geïnstrueerd zijn vanuit Londen om de communistische verzetsleden te verraden. Er zijn verhoudingsgewijs ook niet meer communistische verzetsmensen geliquideerd, zo heeft zijn onderzoek uitgewezen.

Voorts onderzocht von Benda- Beckmann de verhoudingen binnen de verschillende verzetsorganisaties als de LO, OD en de RVV en die samenwerking verliep niet altijd vlekkeloos. Een veel voorkomend probleem overigens, Velsen week in dat opzicht niet af van de landelijke tendens. In zijn onderzoek naar waarom deze zaak dan toch nationale proporties heeft gekregen, kan de auteur alleen maar vast stellen dat de hele affaire volop ruimte bood voor diverse interpretaties. Waar de één vond dat collaborateurs te hard werden aangepakt, vond de ander dat het juist duidelijk was dat de politie gecollaboreerd had. Terwijl de linkse kringen de verzetsleiding een anticommunistische houding verweten. Er zijn dan ook geen aanwijzingen te vinden voor een complot, zo luidt het oordeel van de onderzoeker.

Het is duidelijk. Met het verschijnen van “De Velser Affaire” heeft Von Benda- Beckmann eerder getracht duidelijkheid te scheppen in die ingewikkelde structuur van deze kwestie dan dat hij de beerput heeft kunnen dempen en dat eerste heeft hij op een verdienstelijke manier gedaan. Het boek is overzichtelijk en de schrijfstijl is helder. Maar “De Velser Affaire” roept wel de vraag op of von Benda- Beckmann van koers veranderd is, omdat de beschikbare bronnen geen nieuwe informatie bevatten. Of dat het hem bij nader inzien verstandiger leek om geen confrontatie aan te gaan het hogere gezag, want die tentakels reiken immers ver. Zelfs nog zoveel jaar na de oorlog.

Beoordeling: X X X goed