– De spinvlieg -Hugo Wapperom

SpinvliegDe spinvlieg

Auteur: Hugo Wapperom
Boekvorm: paperback
Pagina’s: 480
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht: april 2011
ISBN: 978.90.5911.676.4


 

Bespreking:Toen Hugo Wapperom van zijn broer hoorde dat de kist in de kelder brieven van zijn vader bevatten, was hij uiterst verbaasd dat zijn broer nooit de moeite had genomen om die brieven te lezen. Die brieven konden immers meer vertellen over wat hun vader tijdens de oorlog had meegemaakt, want Piet Wapperom vertelde in hun jeugd wel verhalen, maar zijn zoon was nog met vele vragen blijven zitten. Het openen van die kist werd voor Hugo het begin van een interessante ontdekkingsreis naar het oorlogsverleden van zijn vader. In zijn onthutsende roman “De spinvlieg”, die verscheen bij uitgeverij Aspekt, tracht de auteur te reconstrueren wat zijn ouders, maar vooral zijn vader overkwam in en vlak na de oorlog.

Piet Wapperom was een communist. In de oorlog sloot hij zich aan bij het verzet, zoals vele communisten dat deden. Wapperom werd lid van de Haagse Vonkgroep, een sabotagegroep, die ook het verzetsblad De Vonk uitbracht. De arrestatie van zijn broer in 1941 en diens transport naar een concentratiekamp, zorgde ervoor dat Piet dieper bij het verzet betrokken raakte. Zijn werkzaamheden werden uitgebreid. Eerst werd hij aangesteld als verbindingsman tussen de vier verzetsgroepen in Den Haag. Maar het verzet wil meer verbindingen en vervolgens werd Wapperom –codenaam Henk – ook benaderd door verzetsman Gerben Wagenaar om contacten te onderhouden met de CS6-groep van Gerrit Kastein, genoemd naar het huis in de Corellistraat nummer 6 in Amsterdam. Over de oorsprong van deze codenaam bestaat trouwens nog onzekerheid. De CS6-groep hield zich ook bezig met sabotage-acties en bovendien pleegde ze overvallen op bevolkingsregisters en voerden liquidaties uit. Ze was onder meer verantwoordelijk voor de liquidatie van generaal Seyffardt, de man die Nederlanders wierf voor het Oostfront. Maar de groep telde nog een ander lid, de infiltrant Luc, die niemand anders dan Anton van der Waals was. Nog altijd wordt hij beschouwd als de grootste landverrader van ons land. In februari 1943 was het spel uit voor Piet Wapperom. Een aantal verzetslieden, waaronder Wapperom, werd gearresteerd en later werd hij beschuldigd van verraad. Een lange moeizame strijd om eerherstel begon en in eindelijk in 1947 vond de rehabilitatie van Piet Wapperom plaats.

Zijn zoon Hugo Wapperom probeert zich in te leven in zijn vader om hem beter te begrijpen. Hij wil bijna aan den lijve voelen hoe zijn vader die periode van zijn gevangenschap is doorgekomen. Maar ook wil hij weten hoe de dwalingen konden ontstaan, die tot de beschuldigingen tegen zijn vader geleid hebben. In zijn boek geeft hij het verslag van deze speurtocht op ingenieuze en evenwichtige wijze weer. De auteur is zelf aan het woord, wanneer hij zijn gedachtegangen weergeeft, maar om de neutraliteit te behouden en emoties niet de overhand te laten krijgen, laat hij als tegenwicht de fictieve historicus dr. Frank Kortweg zijn vragen kritisch beantwoorden door middel van brieven, waarin Kortweg de geschiedkundige achtergronden van de oorlog schetst. Daarin komen onder meer de toenmalige regering, de omstreden houding van Prins Bernhard en het verzet aan de orde. Maar Wapperom is een sterke persoonlijkheid en de opzet van het boek kan niet verhinderen dat zijn verbittering duidelijk doorklinkt in zijn tekst. “De spinvlieg” mag dan een roman zijn, het boek verhult niet dat de auteur er sterk bij betrokken is.

Naast zijn eigen gedachten over deze zaak, wordt ook de briefwisseling tussen Piet en zijn vrouw Kitty weer gegeven. Die brieven zijn zeer interessant om te lezen, want ze bieden behalve inzicht in het leven in de interneringskampen, ook inzicht in de strijd van de familie voor eerherstel. Wapperom was ondergebracht in kamp Duindorp en later in de beruchte Cellenbarakken in Scheveningen. Piet schreef over zijn martelingen en hoe ineens de tendens veranderde, wanneer twee vijanden ineens naast elkaar staan in de gevangenis. Aangezien hij werd beschouwd als verrader, bevond hij zich te midden van SS-ers en NSB-ers en één van de fascinerendste passages zijn de verslagen van Wapperom over zijn dialogen met Johannes Munt. De SS-Hauptsturmführer Johannes Heinrich Louis Munt was destijds als Hauptkommissar in Den Haag verantwoordelijk voor de gevangene Wapperom. Terwijl de andere gevangenen van de sabotagegroep, waaraan Wapperom leiding had gegeven, geëxecuteerd werden, liet hij Wapperom leven, omdat Munt hem nog nodig had in een ander onderzoek. Na de oorlog werd Munt gevangen genomen en kwam ook in de Cellenbarak terecht. Beide mannen pasten zich zo goed mogelijk aan hun situatie aan, ook al was die houding in strijd met de natuur van de verzetsman. Zijn vrouw Kitty probeerde dapper overal aandacht te vragen voor de zaak van haar man. Ondertussen drong ze er steeds bij haar man op aan om moed te houden, het recht zou zijn loop krijgen. Daar was ze van overtuigd. Beiden trouwens.

“De spinvlieg” wekt de indruk een literaire detective te zijn, er is een slachtoffer, er zijn intriges en er is een zoeker naar de waarheid. Het wrange is dat “De spinvlieg” geen fictie is, maar een samengestelde roman, gebaseerd op de werkelijkheid op de vooronderstellingen na, die zijn voor rekening van de auteur. Hugo Wapperom laat in dit boek zien, waartoe de mens in staat is als het gaat om eigen belangen, want volgens de auteur blijkt dat er vals spel gespeeld is. De aanklacht tegen zijn vader zou zijn ingediend door iemand, die allang geëxecuteerd was en de werkelijke aanklager is vrij uit gegaan. Wat vele burgers al opgemerkt hadden na de oorlog, concludeerden ook Piet en Kitty, namelijk dat de verkeerden weer aan het roer zaten en dat was voor velen, inclusief Piet en Kitty een grote teleurstelling. De mensen van het verzet waren idealisten, die hadden gestreden voor rechtvaardigheid, maar de nuchtere waarheid was dat met het einde van de oorlog nog steeds geen rechtvaardigheid te vinden was. Ook de angst voor de communisten, die tijdens de oorlog al heerste binnen regeringskringen, regeerde na de oorlog nog steeds. Piet Wapperom nam zich dan ook voor om nooit meer zelf actief met politiek bezig te zijn. Het zou alleen bij stemmen blijven. Het enige wat het echtpaar nog restte, was overleven en trachtten het verleden voorgoed achter zich te laten. Maar het verleden liet zich niet verdringen. De droom, die Piet had in de cellenbarak, was daar al een voorbode van. “Vannacht had ik weer zo’n vreemde droom. Als een vlieg zoem ik langs een halfvergaan web dat aan een zolderbalk hangt, het lukt me als spin niet om het te repareren,” schreef hij aan zijn vrouw. Daarvoor moest eerst nog iets afgerond worden en die taak besloot Hugo Wapperom op zich te nemen. “De spinvlieg” is zonder meer een pittige aanklacht tegen de onrechtvaardigheid en voor de auteur is het tevens de ultieme poging om definitief af te rekenen met de beschuldigingen aan het adres van verzetsman Piet Wapperom.

Beoordeling: X X X X  Zeer goed.