– P.C.Callenfels- Ton Crijnen en Ina Herbers

CallenfelsP.C.Callenfels

Auteurs: Ton Crijnen en Ina Herbers
Boekvorm: paperback met illustraties

Pagina’s: 212
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht: mei 2010
ISBN: 978.90.5911.966.6

 

Beoordeling: Hij was 57 jaar toen hij burgemeester van Vlissingen werd. Zijn naam was Pieter Cornelis Callenfels. Hij behoorde tot een familie, die van oorsprong afkomstig was uit de Palts, Duitsland, maar vanaf de 18de eeuw was de familie woonachtig in Zeeland. Overgrootvader Callenfels was van 1849 tot 1869 al burgemeester geweest van Vlissingen en nu in 1943 nam Pieter het stokje over. Maar deze telg uit het geslacht Callenfels zou een zwarte schaduw brengen over de familie, omdat hij lid was geworden van de NSB.

Tegenwoordig verschijnen er steeds meer boeken, waarin de daden van een functionaris in oorlogstijd tegen het licht worden gehouden om opnieuw beoordeeld te worden. Daarbij draait het steevast om de vraag: was iemand nu werkelijk zo fout wanneer hij werkzaam was geweest voor de bezetter als jaren lang gedacht werd? Die vraag werd onder meer gesteld met betrekking tot de Duitse ambtenaar Hans Calmeyer, die werkzaam was op de Abteilung Innere Verwaltung, waar hij tot taak had te bepalen of iemand Joods was of niet. Thans is de beurt aan P.C.Callenfels, de NSB-burgemeester van Vlissingen. Historicus en publicist Ton Crijnen en juriste en neerlandica Ina Herbers deden onderzoek naar de man en schreven hun bevindingen neer in dit boek: “P.C.Callenfels, het veelbewogen leven van de NSB-burgemeester van Vlissingen en Woerden”.

In dit boek ligt de nadruk op de burgemeester Callenfels. Het viel niet mee om een burgemeester in oorlogstijd te zijn. Door sommigen werd hij daarom gezien als een moedige burgemeester, die ook nog eens niet de slechtste was. Maar de schrijvers Crijnen en Herbers zijn eerlijk over hem. Ze tonen de beide kanten van de NSB-burgervader. Aan de ene kant was er de sociale, kalme en eerlijke Callenfels, die geen antisemiet was en ook geen echte volger van Adolf Hitler. Hij heeft zich ook niet schuldig gemaakt aan oorlogsmisdaden. Hij stond weliswaar achter de ideologie van de NSB, maar een echt voorbeeldig NSB-lid was hij niet. Getuige het feit dat hij als burgemeester  mensen naast zich koos, die beschikten over goede  vakmanschap boven politieke overtuiging. Ondanks dat hij werd dwars gezeten door de ambtenaren op het gemeentehuis, gaf hij hen niet aan. Aan de andere kant bleef hij contacten onderhouden met de Duitse bezetter en maakte hij melding van een ondergedoken ambtenaar, ook al besefte hij heel goed wat de gevolgen voor diens vrouw zou zijn. Ook trad hij verschillende malen fel op bij het vorderen van fietsen bijvoorbeeld en bij het oproepen van mannen voor de Gemeindeaktion (het graven van grachten en het versterken van aarden wallen, ect.)

De vraag is wat het schrijversduo beoogt met dit boek. Het blijft te veel schipperen tussen goede en foute daden van Callenfels, maar over het waarom tast men in het duister. Er kan daar ook geen antwoord op gegeven worden, want Callenfels is altijd zwijgzaam gebleven, zowel over de periode vóór de oorlog als over de oorlog zelf. Ook voor zijn zoon is de motivatie waarom zijn vader destijds koos voor de NSB onduidelijk gebleven. Als mogelijke reden wordt – zoals zo vaak bij dit soort issues- het dreigende Communisme gegeven. Echter ook de Jodenvervolging was voor Callenfels geen reden om de NSB vaarwel te zeggen. Impliceerde dit dat Callenfels naïef was of dat hij de NSB zag als een weg om snel carrière te maken? Of kon hij simpelweg niet anders en moest zijn negatieve houding een dekmantel vormen voor zijn goede daden? Onwillekeurig dient zich hier een vergelijking aan met Hans Calmeyer, al waren er natuurlijk ook verschillen. Maar een soort gelijke stelling speelde ook bij hem, beiden beweerden niet gediend te willen hebben uit ambitie. Maar daar waar Calmeyer’s handelswijze nog enigszins te herleiden valt, omdat over de voorgeschiedenis van Calmeyer veel meer bekend is, blijft dit boek steken op het -al dan niet voorzichtig- trekken van conclusies over de houding van Callenfels. Feit is dat het Callenfels ontbrak aan ervaring als burgemeester, Vlissingen was immers zijn eerste standplaats, maar dat hij toch het goede probeerde te doen voor de lokale bevolking, al werd niet door iedereen in dank afgenomen. Daarbij kon hij niet om “foute” besluiten heen.

“P.C. Callenfels” is zeker geen biografie te noemen, maar het  is wel een kernachtig geschreven boek dat aantoont hoe moeilijk het is om twee heren tegelijk te dienen, namelijk de bezetter en de ethiek. Om toch een beeld neer te kunnen zetten van Callenfels en de omstandigheden waarin hij verkeerde, ondanks de weinige persoonlijke inzichten, wordt er tevens aandacht besteed aan Vlissingen en aan de NSB. Gezien deze aanvullingen is dit boek toch een interessant werk geworden.

Beoordeling: X X X Goed.

Advertenties