-Anton Mussert en zijn conflict met de SS -Emerson Vermaat

Anton Mussert en zijn conflict met de SS

Auteur: Emerson Vermaat
Boekvorm: paperback, geïllustreerd
Pagina’s: 315
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht: juni 2011
ISBN: 978.94.6153.021.9


Bespreking:
Anton Mussert droomde van een Groot-Nederland met toch een bepaalde mate van zelfstandigheid, ondanks de Duitse bezetting. De Nazi’s dachten daar anders over en dat dit verschil van opvatting tot discussies zou gaan leiden, hoeft geen betoog. Mussert kwam dan ook regelmatig in conflict met instanties als de SS. Onderzoeksjournalist Emerson Vermaat heeft zich verdiept in de figuur Mussert en zijn partij de NSB en schreef hierover het boek “Anton Mussert en zijn conflict met de SS”. Een uitgave van uitgeverij Aspekt.

Centraal in dit nieuwste boek van Vermaat staan de machtsstructuren, zoals die heersten tussen Mussert en Rost van Tonningen tegenover Seyss-Inquart, Rauter en Himmler en de zijn SS. Hierdoor was er een voortdurende machtsstrijd gaande, een strijd, die Mussert steeds meer leek te gaan verliezen, omdat de macht van de SS verder toenam. De conclusie in “Anton Mussert en zijn conflict met de SS” is duidelijk: beide partijen konden elkaar vaak niet uitstaan, maar ze konden niet zonder elkaar, al gold dit meer voor de NSB dan de SS. Uit het boek blijkt de dualiteit, waarin Anton Mussert vaak verkeerde. Enerzijds kon hij heel goed met de SS samenwerken, anderzijds kon hij ook flink botsen met de SS. Himmler en Mussert lagen elkaar ook niet qua persoonlijkheden. Hun meningsverschil begon al met hun opvattingen over de toekomst van Nederland. Himmler wilde Nederland inlijven bij Nazi-Duitsland, een opvatting, die vanuit Nederland gesteund werd door Meinhoud Rost van Tonningen, na van Geelkerken de derde man van de NSB. Mussert echter wilde graag een soort van “minister-president”worden van een enigszins onafhankelijk Nederland. Hoewel hij zich sterk maakte voor dit ideaal, vergat hij zeker niet zijn eigen belangen uit het oog. Dat hij bijvoorbeeld niet openlijk stelling nam tegen de Jodenvervolging, lag voor een groot deel aan het feit dat hij bang was zijn positie te verliezen en hij had in Rost van Tonningen een geduchte concurrent. Rost van Tonningen kon namelijk veel beter met Himmler overweg dan Mussert. Rost van Tonningen deelde de droom van Himmler om Nederland in te lijven en daarmee een Groot Duitsland te stichten. Bovendien was Rost van Tonningen een antisemiet, terwijl Mussert in beginsel geen echte antisemiet was. Hij heeft nog getracht een aantal Joden te redden, doch door tegenwerking van Rijkscommissaris Seyss-Inquart verloor Mussert ook dit conflict. Later stak Musserts tweevoudigheid aan belangen ook hier de kop weer op, want toen eiste hij een deel van het Joods vermogen op voor de NSB’ers.

Ook op gebied van godsdienst liepen de conflicten hoog op. Mussert, die zelf christelijk was opgevoed, was vóór godsdienstvrijheid. Hij vond dat ook de NSB op christelijke grondslag gebaseerd moest zijn, maar Himmler was fel tegen godsdienstvrijheid. Mussert hoopte dikwijls op steun van Hitler, ook in deze kwestie. Maar de Führer hield hem weliswaar menig keer de hand boven zijn hoofd, doch hij verkoos de NSB-leider zeker niet boven zijn naaste medewerkers. Een misrekening van Mussert, die wellicht eerder te verklaren valt als naïviteit. Toch legde ook Mussert de eed op Hitler af en leverde hij manschappen voor het Oostfront. Ondertussen moest Mussert steeds meer toezien hoe zijn macht tanende was, zij het onder heftig protest. Meer en meer moest de NSB gelijkgeschakeld worden aan de SS, hetgeen onder meer resulteerde in de vervanging van de overbekende groet “Hou zee” in “Heil Hitler”. Ondanks het ontslag van Rost van Tonningen en het uit de partij zetten van Van Geelkerken, slaagde Mussert er niet meer in om de NSB terug te krijgen op zijn oorspronkelijke koers. De eed, die afgelegd moest worden op Hitler als “Groot-Duits Leider” bevestigde dat. Juist die term, waartegen Mussert zich zo lang verzet had.

Zoals in zijn voorgaande boeken staat Vermaat ook hier weer garant voor een gedegen studie. Opmerkelijk is dat Vermaat Seyss-Inquart wat milder laat zijn tegenover Mussert dan dat Wilco Gieling doet in zijn boek “Seyss-Inquart”. Bij Vermaat manoeuvreerde Seyss-Inquart tussen Himmler en Rauter enerzijds en Mussert en Schmidt anderzijds, terwijl bij Gieling de afkerige houding van Seyss-Inquart tegenover Mussert veel scherper wordt gesteld. Verrassend is dat Vermaat in “Anton Mussert en zijn conflict met de SS” zich niet beperkt heeft tot het verleden. Aan het eind van het boek gaat de auteur nader in op de actualiteit door toelichting te geven op de veel gehoorde aantijging dat Wilders en de PVV in veel opzichten te vergelijken is met Mussert en de NSB. Vermaat stelt dat er echter behoorlijke verschillen aan te wijzen zijn tussen de twee politieke leiders en dat die vergelijking daarom niet opgaat. Zo valt Wilders niet te verwijten dat hij een landverrader is, wat Mussert wel was en ook is hij geen antisemiet, zoals Mussert dat wel steeds meer werd. Wilders is zelfs pro-Joods, maar wel overduidelijk anti-Islam en dat kan de Nazi’s niet verweten worden. Zij werkten immers samen met Islamieten, zoals de grootmoefti van Jeruzalem, Haj Amin Al-Husseini in hun strijd tegen de Joden. Kortom, een onverwachtse wending, die de auteur als overpeinzing aan de lezer meegeeft. “Anton Mussert en zijn conflict met de SS”een interessant, maar ook een uitdagend boek!

Beoordeling: X X X X   Zeer goed.


Advertenties