-Nijmegen '44 – Joost Rosendaal

Nijmegen ’44
Verwoesting, verdriet en verwerking

 

Auteur: Joost Rosendaal
Boekvorm: paperback, geïllustreerd
Pagina’s: 336
Uitgever: Vantilt
Uitgebracht: 2009
ISBN: 978.94.6004.011.5

 

Bespreking: Dinsdag 22 februari 1944. Rond het middaguur treft een hevig bombardement Nijmegen, naar schatting vallen er 800 doden, duizenden gewonden en de schade is enorm. De bommen waren afkomstig van geallieerde vliegtuigen. Nog vele jaren na de oorlog was dit aspect van het bombardement onbekend gebleven aan de rest van Nederland. De vraag is waarom. Zoals voor veel Nijmegenaren ook de prangende vraag vanaf het eerste moment was waarom dit had moeten gebeuren. Was het opzet geweest of was er een vergissing in het spel? De gemeente Nijmegen vond het hoog tijd worden voor een diepgaand onderzoek en benaderde hiervoor de historicus en docent politieke cultuurgeschiedenis aan de Radboud Universiteit Joost Rosendaal, van wie eerder de boeken “ Bataven! Nederlandse vluchtelingen in Frankrijk, 1787-1795” en “De Nederlandse revolutie” waren verschenen. Hij onderzocht het bombardement van februari 1944 en zijn conclusies, verrijkt met zeer veel illustraties en afbeeldingen, zijn verschenen onder de titel“Nijmegen ‘44” en uitgegeven bij uitgeverij Vantilt.

Terwijl heel Nederland in ’40-’45 zuchtte onder het juk van de Duitse bezetter, waren er twee steden, die zeer zwaar te lijden zouden krijgen als gevolg van de oorlog en dat waren Rotterdam en Nijmegen. In 1940 werd Rotterdam gebombardeerd door de Duitsers en dat leidde tot een enorme verwoesting van de stad. In 1944 was de beurt aan Nijmegen, toen waren de verantwoordelijken de Amerikaanse piloten van 446th Bomb Group. Was er bij Rotterdam nog sprake van een echte vergissing, in het geval van Nijmegen bleef het onduidelijk wat er nu precies gebeurd was. Jarenlang deden vele speculaties de ronde over de dieptragische gebeurtenis, die plaats had gevonden op die 22ste februari. In de geschiedschrijving van Lou de Jong is er ook nauwelijks iets van terug te vinden. Een rol van betekenis, die speelde bij de verzwijging was dat het ging om onze bevrijders. Daarom heeft de bevolking ook lang haar verdriet in stilte moeten doormaken. Maar Joost Rosendaal maakt met deze indringende studie een einde aan die onzekerheid. In “Nijmegen ‘44” concludeert hij dat het bombardement niet berustte op een vergissing, maar dat Nijmegen een gelegenheidsdoel was dat echter niet goed geïdentificeerd was vóór de bommen afgeworpen werden. Daarvoor waren verschillende oorzaken aan te wijzen, zoals het feit dat de piloten beschikten over weinig ervaring, zo tonen de diverse verklaringen aan. Bovendien wisten verschillende vliegeniers niet dat Nijmegen tot Nederland behoorden, in hun optiek was Nijmegen een Duitse stad. De Nederlandse regering reageerde pas later, omdat het lang duurde voor ze volledig op de hoogte was van de gevolgen van het bombardement. Maar protest diende ze niet in, want men wilde de Amerikanen niet voor het hoofd stoten. Hoewel het bombardement vele levens geëist had, is Rosendaal eerlijk in zijn boek. Dat het dodental uiteindelijk de 800 benaderde, viel ook te wijten aan de hulpdiensten, die zo laat op gang kwamen door grote miscommunicatie, zo legt hij uit.

Het spreekt voor zich dat het bombardement in begin 1944 grote sporen van verdriet en verbijstering heeft nagelaten bij de bevolking. Meer nog dan aan het bombardement zelf besteedt Rosendaal in “Nijmegen ‘44”dan ook aandacht aan dit verdriet en de verwerking ervan, want het heeft lang geduurd eer de bevolking hieraan uiting kon geven. Daarmee is ook meteen de doelstelling van dit boek duidelijk geworden: de herinnering aan alle burgerslachtoffers, die in de oorlog gevallen zijn levend te houden, ongeacht of de slachtoffers getroffen zijn door geallieerde of door Duitse bommen. Uiteraard zonder daarbij de individuele verhalen uit het oog te verliezen. Maar daar blijft het niet bij. De auteur hoopt dat het boek tevens een aanzet zal zijn voor verder onderzoek naar de verwerking van burgerslachtoffers in andere steden. Immers, ondanks het grote aantal burgerslachtoffers tijdens de Tweede Wereldoorlog is tijdens de herdenkingen aandacht voor deze groep veelal achterwege gebleven, terwijl er wel altijd aandacht geweest voor de militaire slachtoffers. Dat blijkt ook uit feit dat het onder een breed Nederlands publiek wel bekend is dat Nijmegen vanaf september 1944 frontstad was tijdens Operatie Market Garden, terwijl over het bombardement van 22 februari de meeste Nederlanders vrijwel niets weet. Daar kwam bij dat een tijd lang er sprake van verminderde belangstelling voor de Tweede Wereldoorlog was en dus was er ook voor de herdenking van dat bombardement nauwelijks aandacht meer. De laatste jaren keert die aandacht gelukkig weer terug en nu met het verschijnen van deze diepgaande studie zal het voor veel Nijmegenaren mogelijk zijn om deze vreselijke gebeurtenis eindelijk een plaats te kunnen geven. Wat overigens niet impliceert dat “Nijmegen ‘44” uitsluitend geschreven is voor de bevolking van Nijmegen. Voor iedereen, die zich op welke wijze dan ook betrokken voelt bij onze vaderlandse geschiedenis, is: “Nijmegen ‘44” beslist een zeer interessant boek. Wellicht dat deze ingrijpende gebeurtenis langs deze weg alsnog een plaats krijgt in de herdenkingscultuur van de Nederlanders, zoals andere eveneens rampzalige gebeurtenissen uit ons verleden dat ook hebben gekregen.

 

Beoordeling: X X X X Zeer goed.