-Witte Jassen en Bruinhemden-Red. Medisch Contact

Witte Jassen en Bruinhemden

 

Auteur:Redactie Medisch Contact
Boekvorm: gebonden met veel foto´s
Pagina’s: 247
Uitgever: Reality Bites Publishing (voorheen House of Knowledge)    
Uitgebracht: mei 2010
ISBN: 978.90.8510.590.9

 

Bespreking: Wie aan oorlog denkt, denkt onmiddellijk aan verzet. En wie aan verzet denkt, denkt doorgaans aan gewapend verzet. Maar er is ook verzet mogelijk zonder geweld. In de Tweede Wereldoorlog pleegden artsen en studenten geneeskunde in Nederland geweldloos verzet. Het is een stukje geschiedenis dat nauwelijks bekend is aan de buitenstaanders, daarom werd het de hoogste tijd om deze gebeurtenis aan de vergetelheid te ontrukken vond de redactie van Medisch Contact, het medisch weekblad voor artsen, en zij stelde het boek ”Witte jassen en bruinhemden” samen. Het is een bijzondere bundel verhalen geworden dat de enorme dilemma’s centraal stelt, waaronder artsen in oorlogstijd gebukt gaan. Moeten zij gewoon hun werk blijven doen in samenwerking met de bezetter of moeten zij zich juist tegen de bezetter keren? Iedere arts kwam in die periode voor morele keuzes te staan en een aantal van hun beslissingen zijn thans opgetekend in dit boek.

1940, Nederland raakte in oorlog met Duitsland en allerlei maatregelen werden aan de bevolking opgelegd. Ook de gezondheidszorg ontkwam daar niet aan. Huisartsen en specialisten werden verplicht lid te worden van de artsenkamer. Door dat lidmaatschap verklaarden artsen zich bereid om mee te werken aan een nationaalsocialistische gezondheidszorg. Dit hield onder meer in dat Joden niet meer behandeld mochten worden en dat gehandicapten en mensen met een psychische aandoening euthanasie moesten ondergaan. Maar veel artsen voelden hier niets voor. Ze wilden zich niet ondergeschikt maken aan de Duitse bezetter en zijn voorschriften. Ze hadden immers de eed van Hippocrates afgelegd, wat impliceerde dat een arts onder alle omstandigheden moest proberen een leven te redden en de waardigheid van de artsenij hoog te houden. Ook de studenten geneeskunde kampten met problemen. Joodse studenten werden voortaan geweerd van de universiteiten en studenten, die niet Joods waren, moesten een loyaliteitsverklaring tekenen. Ook binnen deze groep waren er velen, die de verklaring niet wilden tekenen. Het kon dan ook niet uitblijven of er kwam een tegenactie van de medici.

 Op 24 augustus 1941 werd de (eerste) landelijke verzetsorganisatie opgericht, dat was Medisch Contact.(Later tevens de naam voor het medisch tijdschrift). Langs deze weg konden medisch personeel informatie over elkanders werkwijzen uitwisselen. Behalve de verplichting tot het lidmaatschap ontstond er nog een ander groot probleem. De leefsituatie werd namelijk steeds nijpender naarmate de oorlog vorderde. Er was gebrek aan voedsel, aan materialen als medicijnen en verbandmiddelen, aan hygiëne en ook de afsluiting van de elektriciteit zorgde voor grote moeilijkheden bijvoorbeeld bij operaties. Welke keuze als arts moest je gaan maken? Wie had nog recht op overleving en wie niet? Dat waren slechts enkele van de dilemma’s waarvoor men zich geplaatst zag en waarvoor overleg met beroepsgenoten welkom was. Maar het verzet van de artsen bleef niet beperkt tot het oprichten van een verzetsorganisatie. Joden en de mannen, die te werk gesteld werden in Duitsland wilden graag aan deze transporten ontkomen. Menig arts verleende zijn medewerking door mensen af te keuren door middel van simulaties van maagzweren of besmettelijke ziekten. Voor dat laatste waren de Duitsers erg gevoelig. Ziekenhuizen boden -ondanks de slechte omstandigheden- vaak toch een geschikte plek om onder te duiken. Gewonde verzetsmensen maakten van deze mogelijkheid nogal eens gebruik. Kortom, arts zijn in oorlogstijd, vergde meer dan alleen de gebruikelijke medische verzorging van patiënten.

Al dit soort thema’s komen aan de orde in het boek “Witte jassen en bruinhemden” en het is deze diversiteit wat het boek zo interessant maakt. Evenals de verschillende invalshoeken. Er is aandacht voor Joodse artsen en studenten, artsen in kampen, artsen onder Japans bewind, maar ook voor artsen, die lid waren van de NSB. Zowel de hoofdstukken als de korte verhalen, waarmee de hoofdstukken worden afgewisseld, bevatten een persoonlijke benaderingswijze, die de lezer onmiddellijk mee sleept in die wereld van grote dilemma’s over leven en dood. Artsen tonen op aangrijpende wijze de manieren, waardoor levens gered konden worden, maar ook hoe zij die levens wel eens verloren moesten laten gaan. Soms om hun eigen huid te redden. Over die onmacht vertelde Elie Cohen heel eerlijk. Tot op het einde van zijn leven leed hij nog onder die keuze. Indringend is ook het verslag van Pieter Coumou, de arts, die verzocht werd een Nederlandse Gestapo-agent en later een gewonde Duitser te verplegen. Zijn dilemma: onderscheid kon er niet gemaakt worden, al begreep de gewone man dat zelden. Als arts had men de plicht om eerst een patiënt te helpen en pas later na te denken over diens politieke kleur. Een ander dramatisch verhaal is het verhaal over de ontruiming van het Apeldoornse Bosch, een psychiatrisch ziekenhuis.

“Witte jassen en bruinhemden” is een bijzonder boek over een bijzonder onderwerp en bevat veel fotomateriaal en een begrippenlijst. Het boek zal zowel mensen boeien, die geïnteresseerd zijn in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog als mensen, die interesse hebben in dit stuk historie van de artsenij.

Voor belangstellenden is er nadere informatie over medische organisaties ten tijde van de Tweede Wereldoorlog, documenten en recente interviews te vinden op: www.medischcontact.nl/geschiedenis .

Beoordeling: X X X X X Uitstekend.

 

Advertenties