-Kriegsberichter -Gerard Groeneveld

Kriegsberichter
Nederlandse SS-oorlogsverslaggevers 1941-1945

Auteur: Gerard Groeneveld
Boekvorm: paperback, geïllustreerd
Pagina’s:424
Uitgever: Vantilt
Uitgebracht: 2004
ISBN: 978.90.77503.09.6

 

 

Bespreking: Oorlog is niet alleen een zaak van militairen. Ook de pers heeft hier een belangrijk aandeel in, die via Defensie meerreizen met de militairen. Vanaf het strijdtoneel verslaan de oorlogsverslaggevers op allerlei mogelijke manieren het verloop van de oorlog voor het thuisfront. Dikwijls met gevaar voor eigen leven. Dit gebeurt tijdens de oorlogen als in Irak en Afghanistan, maar het gebeurde ook tijdens de Tweede Wereldoorlog. De SS-oorlogsverslaggevers bijvoorbeeld maakten deel uit van de Propaganda-Kompanien ofwel PK genaamd. Ook Nederlanders namen hieraan deel. De eerste verslaggeving gebeurde dankzij het camerawerk, de schrijvende pers ontstond pas later. Uiteindelijk bevonden zich onder de verslaggevers tekenaars, filmers, schrijvers en fotografen. Over deze oorlogsverslaggevers is weinig bekend. Onderzoeksjournalist Gerard Groeneveld besteedt aandacht aan deze groep in zijn boek “Kriegsberichter” van uitgeverij Vantilt. Groeneveld kwam door verhalen in huiselijke kring en naar aanleiding van zijn studie Nederlands in aanraking met de WOII. Hij ontdekte dat er nog altijd onderwerpen waren, waaraan nog niet eerder aandacht was besteed. In deze onderbelichte onderwerpen verdiepte hij zich en schreef er boeken over, zoals “Kriegsberichter. Nederlandse SS-oorlogsverslaggevers 1941-1945.”

 

Hun motivatie was verschillend, maar voor het merendeel van de Nederlanders, die zich aanmeldden, was de strijd tegen de bolsjewieken de voornaamste reden om naar het oostfront te gaan als oorlogsverslaggever, al werden ze spoedig naar diverse fronten gestuurd. In het boek “Kriegsberichter” besteedt Groeneveld uitgebreid aandacht aan deze Nederlandse verslaggevers. Aan de orde komen onder meer de verslaggevers, die dienden in het Vrijwilligerslegioen, bij de SS-divisie Wiking divisie en aan de diverse fronten, waaronder Kroatië. De meesten van hen hielden zich voor ze in dienst gingen, al bezig met journalistiek of fotografie. Wanneer ze zich aangemeld hadden, kregen ze een training van acht weken voor ze naar het front gingen. Daar leden ze dezelfde ontberingen net als de militairen, behalve dat ze niet deelnamen aan gevechten. De buitenlandse verslaggevers en dus ook de Nederlandse dienden zich te onderwerpen aan de Duitsers. Dat gold ook voor de uniformen, die volledig Duits waren. Toch kon er op weinig medewerking van de Duitsers gerekend worden. Er was sprake van een taalbarrière voor velen en de Duitse militairen toonden nauwelijks respect voor de berichtgevers. Maar ook over de houding in Nederland tegenover de oorlogsverslaggeving waren de berichtgevers niet altijd te spreken, volgens de getuigenissen van oorlogsverslaggevers Mulder en Vergragt. Immers, een aantal artikelen werden geplaatst in kranten als de Telegraaf en het AD, Het Vaderland en De Zwarte Soldaat – een WA-blad, maar dat gebeurde zeker niet met alle verslagen. Papierschaarste werd dikwijls als belangrijkste tegenargument aangevoerd.

 

Hoewel de aanstaande verslaggevers onder het bevel van het leger stonden, was de PK niet alleen een onderdeel van het leger. Ze was ook van belang voor de partij met betrekking tot de propaganda, waar de Nazi’s erg mee dweepten. Generaal-veldmaarschalk Erwin Rommel bijvoorbeeld dankte zijn roem mede aan de berichtgeving van de oorlogsverslaggevers. Joseph Goebbels, de Minister van Propaganda, maakte daarom dankbaar gebruik van deze verslaggevers. Hij beschouwde het als hun taak om door middel van verslagen de wereld te overtuigen van de noodzaak van deze oorlog. Negatieve rapportages, als bijvoorbeeld het tonen van dode Duitse militairen mocht dan ook niet, maar niet iedere verslaggever hield zich daaraan. Zo nu en dan werden wel degelijk dit soort verslagen gemaakt en soms bereikten ze het thuisfront ook daadwerkelijk. Vooral na 1943 werd veel meer de werkelijkheid in de berichtgeving weergegeven en werd de ruimte voor propaganda minder. Voor een groot aantal Nederlandse oorlogsverslaggevers eindigden de oorlog met gevangenneming en opsluiting in gevangenenkampen. Hoewel de eisen hoog waren, duurde de straf doorgaans niet meer dan een jaar of vijf. Ze waren inmiddels wel stateloos geworden.

 

“Kriegsberichter” is een indrukwekkend geschreven boek dat behalve de geschiedenis schetst van deze groep verslaggevers, ook een persoonlijk beeld geeft van de Kriegsberichter.  De belangrijkste reden is dat Groeneveld zich ook hier onthoudt van persoonlijk commentaar, net als in zijn andere boeken. Hij laat zijn boek het verhaal vertellen en het is aan de lezer om daar een oordeel over te vellen. Bovendien heeft Groeneveld enkele overlevenden kunnen interviewen voor zijn boek en wordt de geschiedschrijving afgewisseld met persoonlijke verslagen van verschillende berichtgevers. Gecompleteerd met vele zwart-wit foto’s. Aan het eind van het boek heeft de auteur de biografieën toegevoegd van 5 interessante Nederlandse oorlogsverslaggevers, die deel uitmaakten van de Propaganda-Kompanien.

 

 

 

Beoordeling: X X X X  Zeer goed


Advertenties