-Friedrich Knolle. Bekentenissen van een SD-officier – Perry Pierik

Friedrich Knolle
Bekentenissen van een SD-officier

Auteur: dr.Perry Pierik
Boekvorm: paperback, geïllustreerd
Pagina’s: 308
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht: april 2011
ISBN: 978.90.5911.912.3

 


Bespreking: Friedrich Knolle was een man die nimmer in de spiegel keek, zoals hij zelf ooit eens zei. Toch hebben verschillende historici door de jaren heen geprobeerd om een beeld te schetsen van één van de belangrijkste en tevens geheimzinnigste SD-officieren ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Knolle had immers na de oorlog zijn sporen met de groots mogelijke zorg uitgewist. Totdat hij zelf enige onthullingen deed in de jaren zeventig tegenover Ebbe Rost van Tonningen, die van hun gesprekken ook bandopnamen had gemaakt. Die gesprekken was het gevolg van een zoektocht van Ebbe Rost van Tonningen naar zijn vader Meinoud Marinus Rost van Tonningen die hij nooit gekend had. Daarom probeerde hij iedereen, die zijn vader wel gekend had, te ontmoeten. Zo kwam ook Friedrich Knolle in beeld. Die opnames waren een belangrijke bron van informatie en toen ze ontdekt werden in 2008, vormden ze op hun beurt weer de aanleiding tot een onderzoek dat de historicus Perry Pierik begon naar de raadselachtige SD-officier. Zijn bevindingen zijn neergelegd in het boek “Friedrich Knolle. Bekentenissen van een SD-officier”, verschenen bij uitgeverij Aspekt.

Pierik stelt duidelijk in zijn boek dat het geen biografie is. Daarvoor blijven te veel mysteries bestaan rondom de persoon Knolle, zoals vaak gebeurt met mensen, die werkzaam waren bij inlichtingendiensten. Spionnen waren doorgaans goed op de hoogte van de werkwijze van inlichtingendiensten als bijvoorbeeld de Sicherheitsdienst en daarom probeerden ze zo min mogelijk sporen van zichzelf achter te laten. Dat gold zeer zeker ook voor Friedrich Knolle. Knolle was een inlichtingenman in hart en nieren, die zijn vak verstond als geen ander. Begrippen als trouw en vaderland stonden bij hem hoog in het vaandel, daarentegen was hij fel gekant tegen het communisme. Knolle was een ambitieus man en hij wist al snel op te klimmen tot de top van de SD. Zijn eigenzinnigheid uitte zich in het feit dat Knolle graag zelf overal controle over hield. Zo wilde hij graag de inlichtingendienst en de opsporingsdienst binnen zijn SD houden, waardoor hij zich regelmatig begaf op het terrein van de Gestapo. Vanuit Berlijn werd hem dit oogluikend toegestaan. Voor het goed functioneren van zijn organisatie had Knolle weldra een heel netwerk van informanten tot zijn beschikking. Ook in Nederland, waar hij al voor de bezettingsjaren was gestationeerd, ontstond een dergelijk netwerk. Tot de belangrijkste Nederlandse informanten, die ook ruimschoots in het boek “Friedrich Knolle” besproken worden, behoorden de spionne Leonie Brandt, de V-mann Johannes van Ligten en de procureur-generaal Jan van Thiel, die ook veel samenwerkte met Leonie Brandt.

In “Friedrich Knolle”is het de auteur gelukt om aan de hand van de bandopnamen en het daaruit vloeiend onderzoek meer inzicht te verschaffen over verschillende gebeurtenissen, waarbij ook Knolle betrokken leek te zijn geweest, want uit hoofde van zijn functie had hij te maken gehad met vele belangrijke zaken, zoals het Venlo-incident, Fall Gelb en het Englandspiel. Interessant is de relatie tussen Knolle en Colijn, aangezien Colijn spion was voor de Engelsen. Even interessant is het contact dat Colijn onderhield met het verzet, in het bijzonder de Stijkelgroep en dat uiteindelijk zou leiden tot het oprollen van deze groep. Meer inzicht is ook ontstaan in de werkzaamheden van het Bureau Nationale Veiligheid. Het was Knolle gelukt om vlak na de oorlog zijn mensen te laten infiltreren in dit bureau en dat leidde tot de start van de “Velser affaire”. Ook in de zaak Spreij komt meer aan het licht over de rol van Knolle. Hoewel de SD-officier hard kon zijn, getuige zijn optreden in de Amsterdamse “Jodenhoek” als gevolg van conflicten tussen de Joden en leden van de NSB, was hij in de zaak Spreij juist mild, toen legerofficier Spreij in staat van beschuldiging werd gesteld over het vergrijp dat hij gepleegd had. Mild was Knolle ook tegen gijzelaars, omdat hij daar altijd een principieel tegenstander van was. Diverse keren slaagde hij erin om het aantal gijzelaars dat geëxecuteerd moest worden te verminderen. Later kon Knolle nog aan zijn CV toevoegen dat hij ook oprichter was van de A-Schule West, een opleiding voor saboteurs, die gevestigd werd in Den Haag. Na de oorlog wist de SD-officier als een ware meesterspion zijn straf te ontlopen.

“U zult niet veel vinden”, sprak Knolle dan ook in het verleden tegen mensen, die in zijn persoon geïnteresseerd waren. Overtuigd als hij was dat er daadwerkelijk van zijn werkzaamheden in de oorlog niets te herleiden viel. Doch het boek “Friedrich Knolle. Bekentenissen van een SD-officier” aanschouwend, lijkt het erop dat hij hierin toch enigszins ongelijk heeft gekregen, hoewel ook nu nog steeds niet op alle vragen een antwoord gevonden kon worden. Dat neemt niet weg dat “Friedrich Knolle” een bijzonder interessant beeld biedt van de werkzaamheden van de SD en van één van zijn hoge officieren in het bijzonder. “Friedrich Knolle. Bekentenissen van een SD-officier” is een uitermate boeiend boek, geschreven in een stijl, die kenmerkend is voor de historicus Pierik, vlot en direct tot de zaak komend. Dat betekent wel dat dit boek beter te volgen zal zijn door lezers, die al meer bekend zijn met de diverse voorvallen tijdens de bezettingsjaren. Toch hoeft dit de overige lezers er niet van te weerhouden om zich eveneens in dit boek te verdiepen, omdat de inhoud zeer de moeite waard is om kennis van te nemen. Overigens is de tekst van de bandopnamen van Ebbe Rost van Tonningen in het geheel afgedrukt achter in het boek.

Beoordeling: X X X X Zeer goed

Advertenties