-De toekomst heeft een lang verleden – Els Kiewik-Peters

De toekomst heeft een lang verleden
Biografie van twee Hilversumse dwangarbeiders 1944/45 in Nazi-Duitsland

Auteur: Els Kiewik-Peters
Boekvorm: paperback, met zwart-wit illustraties
Pagina’s: 324
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht: oktober 2011
ISBN: 978.94.6153.136.0


 

 

Bespreking: Vanaf 1942 werden alle mannen, die werkzaam konden zijn, opgeroepen om te werken in Duitsland. Zij werden dwangarbeiders in Duitsland in kader van de Arbeitseinsatz ofwel de arbeidsinzet. Dat gebeurde ook in Nederland. “Tussen de 550.000 en 600.000 Nederlandse mannen zijn er tijdens de Tweede Wereldoorlog in Duitsland te werk gesteld,” stelt Ad van Liempt in zijn voorwoord in het boek “De toekomst heeft een lang verleden” van Els Kiewik-Peters. Een uitgave van uitgeverij Aspekt. Toch is er over deze dwangarbeiders weinig literatuur te vinden, terwijl er uiteindelijk ruim 30.000 mensen zijn omgekomen door slechte behandeling, door ziekte of zelfs door bombardementen. Bernard Peters en zijn zoon Jan waren dwangarbeiders uit Hilversum. Over wat zij in Duitsland hadden meegemaakt tijdens de oorlog, was bij de familie nauwelijks iets bekend. Els Kiewik-Peters, Bernards kleindochter en Jans dochter, zag het als haar taak om een nagedachtenis in de vorm van een boek aan deze mannen te wijden. Zo ontstond “De toekomst heeft een lang verleden” en het is een aangrijpend verhaal geworden.

In juli 1944 werd Jan Peters als gevolg van verraad opgepakt en moest hij naar Duitsland vertrekken. Hij werd te werk gesteld bij MIAG-fabriek, (Mühlenbau und Industrie Aktiengesellschaft) een autofabriek, waar hij zeer zware ijzeren voorwerpen moest verplaatsen. Zijn vader Bernard volgde na een oproep in oktober ’44, uit angst voor represailles had hij niet willen onderduiken. Jan werd gebracht naar Braunzweige en zijn vader naar Bramsche. Het leven in de arbeidskampen was zeker niet eenvoudig, de omstandigheden waren erbarmelijk en mensonterend. Luizen, ziekten, honger zijn aan de orde van de dag. Ook vonden martelingen in de kampen plaats. Bernard Peters zou door ziekte de oorlog niet overleven, zijn zoon overleefde de oorlog wel, maar zoals bij zoveel dwangarbeiders hadden deze ervaringen hem getekend voor het leven. Hij zou er nooit uitgebreid over spreken met zijn familie, hij had zijn gevoelens diep weggestopt. Voor zijn kinderen kwam dit over als nuchterheid. Slechts zo nu en dan was hij in staat om –zij het oppervlakkig- te vertellen over zijn oorlogservaringen. Dat grotendeels zwijgen gold voor vele terugkerende dwangarbeiders. De reden, die daaraan veelal ten grondslag lag was het algemene ontvangst bij thuiskomst. Door de gemeenschap werd enigszins wantrouwend aangekeken tegen de dwangarbeiders, was er wellicht toch sprake geweest van collaboratie? De beste methode om met hun ervaringen om te gaan, was om alles te verdringen en gewoon weer aan het werk te gaan. Zo drukte het verleden een stempel op hun toekomst, maar ook op die van hun gezin.

Voor Els Kiewik-Peters was het moeilijk om zich een beeld te kunnen vormen over hetgeen dat haar grootvader en vader overkomen is, enerzijds omdat ze haar grootvader nooit heeft leren kennen en anderzijds omdat haar vader bleef zwijgen. Er bleven dan ook vele vragen over, waarop zij antwoorden zocht. Vragen, die ook bij haar familie speelden. Els Kiewik-Peters ging daarom op onderzoek uit en had ook contact met overlevenden. Hun verslagen konden haar helpen dit verleden enigszins te reconstrueren, want niets alles is meer tot in detail te achterhalen. In “De toekomst heeft een lang verleden” kreeg deze reconstructie een openbare gestalte. De auteur heeft getracht een zo volledig mogelijk beeld te schetsen door haar teksten af te wisselen met autobiografische fragmenten uit enkele boeken van overlevenden uit de arbeidskampen. Voor Kiewik-Peters betekende dit onderzoek meer dan alleen een speurtocht naar het oorlogsverleden van haar vader. Als gevolg van haar onderzoek, groeide bij haar het besef voor wat haar vader heeft moeten meemaken en daarmee groeide ook het begrip voor haar vader als persoon. Ondanks alles wat hij heeft meegemaakt, bleef hij voor iedereen klaar staan.

“De toekomst heeft een lang verleden” is een diep menselijk boek geworden en tevens een prachtig en indrukwekkend monument voor alle Nederlandse dwangarbeiders uit de Tweede Wereldoorlog. Juist de kleine, intieme verhalen zijn vaak emotioneler, omdat ze persoonlijker zijn, zoals bij Kiewik-Peters. Daar hebben de dwangarbeiders een gezicht gekregen en zijn ze herkenbaar geworden.”De toekomst heeft een lang verleden” is een waardevol boek, omdat het laat zien dat niet alleen de dwangarbeiders, maar ook hun gezinnen slachtoffers zijn van de oorlog, of zoals Els Kiewik-Peters zelf zegt: “Opdat wij hen nooit zullen vergeten…”

 

Beoordeling: X X X X Zeer goed

Advertenties