-Vriend aan het front – Walter Flex

Layout 1Vriend aan het front
Bericht uit de loopgraven

Auteur: Walter Flex
Boekvorm: paperback, tweetalig
Pagina’s: 176
Uitgever: Walburg Pers
Uitgebracht: april 2013
ISBN: 978.90.5730.911.3

 

 

Bespreking:Was het de hang naar avontuur of was het idealisme dat veel jongeren gedreven had om zich vrijwillig te melden voor de Grote Oorlog? Volgens Walter Flex, één van die jongeren, werden beide argumenten in beginsel vaak door elkaar gehaald, doch naarmate de oorlog vorderde, werd het idealisme steeds minder. Het einde van de Eerste Wereldoorlog zou de oorlogsvrijwilliger en dichter niet meer mee maken, want hij stierf op 16 oktober 1917, nadat hij getroffen was door een kogel uit een vijandelijk geweer. Wel heeft hij ons een bijzonder geschrift nagelaten, “ Der Wanderer zwischen beiden Welten. Ein Kriegserlebnis.” Thans is deze novelle voor het eerst in het Nederlands verschenen bij Walburg Pers onder de titel: Vriend aan het front. Bericht uit de loopgraven”. Deze uitgave is een tweetalige editie geworden.

Walter Flex was schrijver, hij had Duitse taal en letterkunde gestudeerd. Toen de oorlog in 1914 uitbrak was hij één van de vele oorlogsvrijwilligers, die naar het front in Polen werd gestuurd. Daar ontmoette hij de theologiestudent Ernst Wurche, eveneens een oorlogsvrijwilliger. De beide luitenanten werden hele goede vrienden. Flex adoreerde zijn nieuwe vriend, omdat Wurche in zijn ogen voldeed aan het perfecte beeld van de “nieuwe”mens: een idealist, die net als hij grote liefde voor de literatuur koesterde en bij het geloof een evenzo grote rol speelde als bij Flex zelf. Ook de oorlog deelden ze dezelfde opvatting, beiden zagen de strijd als een bittere noodzaak voor een betere wereld. Maar tijdens één van de gevechten aan het Oostfront in 1915 raakte Ernst Wurche dodelijk gewond. Voor Walter was dit een traumatische ervaring en terwijl overdag de strijd op het slagveld gaande was, probeerde hij ‘s nachts de dood van zijn vriend te verwerken. Deze gebeurtenis was de aanleiding voor het ontstaan van de novelle “Vriend aan het front”, die Flex opdroeg aan zijn overleden vriend, de man die altijd op zoek was naar het eeuwige. Op literaire wijze verwoordde Flex het leven aan het front. Naast de militaire acties beschreef hij ook de schoonheid van de omgeving, gaf religieuze beschouwingen weer en uitte literaire gedachten over Goethe en Gottfried Keller. “Vriend aan het front” is een verhaal over het onvermijdelijke, zoals dood geworden, maar ook over de hoop en in het bijzonder de waarde van vriendschap in moeilijke tijden.

De oorspronkelijke Duitse titel “Wanderer zwischen beiden Welten” verwijst dan ook voortdurend naar twee werelden. Zo zijn er in het geval van Ernst Wurche de wereld van de theologiestudent en die van het soldatenleven. Maar ook het aardse leven en de dood zijn twee verschillende werelden. Overkoepelend vormt de oorlog de grens tussen het oude wereldbeeld en het moderne komende wereldbeeld. Het geromantiseerde beeld dat Flex schetste van de oorlog, leidde er toe dat de novelle mateloos populair werd, vooral onder de soldaten, maar ook na de Eerste Wereldoorlog bleef het een veelgelezen boek. Flex riep met zijn geschrift de oude tijd, waarin Duitsland nog veel te betekenen had op gebied van culturele en geestelijke waarden, terug in herinnering van vele landgenoten. Een tijd, waarin het vaderland dienen en er voor te sterven als het zover komt, behoorden tot de verplichting van iedere Duitse jongeman. Bij de meeste oorlogsvrijwilligers leefde dit ideaal heel sterk. Een houding, waar we in onze huidige tijd vreemd tegenaan zouden kijken, doch Walter Flex leefde in een periode, waarin angst voor de nieuwe tijd overheerste. Als zoon van de politiek geëngageerde nationalistische en liberale gymnasiumprofessor Rudolf Flex behoorde Walter tot de invloedrijke klasse van de Bildungsbürger. Deze mensen waren academisch opgeleid en ze streden tegen de vervlakking van de mens, die ontstond door het wegvallen van belangrijke normen en waarden als geloof, vriendschap en opofferingsgezindheid als gevolg van de nieuwe tijd. Het Modernisme met de opkomst van de industrialisatie beangstigde hen. Veel van hun kinderen waren lid van de Wandervogelbewegung. Zo ook Walter Flex. Deze jongeren waren idealisten, die de oorlog verwelkomden als het middel om terug te keren naar die oude maatschappij. De behoefte voor een nieuwe volksgemeenschap –die van het soldatenleven- ontstond en deelname aan de oorlog was vanzelfsprekend.

Literair gezien behoort Walter Flex duidelijk behoort tot het Expressionisme en meer nog tot de voorafgaande periode: de Romantiek. Het tijdperk, waarin het gevoel prevaleert boven de werkelijkheid en waarin loyaliteit tussen vrienden enorm belangrijk was. Tevens wordt deze periode gekenmerkt wordt door verheerlijking van de natuur en een nostalgische hang naar het verleden. Deze elementen zijn ook terug te vinden in dit werk. Flex beschreef de weide als een aangename plek om te vertoeven, ondanks dat de kogels van de vijand over de hoofden heen floten. De zonnebloem, het symbool van toewijding, die door Flex tussen de handen van zijn overleden kameraad werd gelegd, geeft een andere dimensie aan de dood. De mystiek van leven en dood, die in de Romantiek meer aandacht kreeg, krijgt in deze novelle een plek bij de samenspraak van Flex met de manifestatie van zijn overleden vriend. Daardoor krijgt deze novelle een vorm van verhevenheid, die boven de harde realiteit uitstijgt. Gruwelheden ontbreken dan ook in deze esthetische novelle. Zodra de lezer “Vriend aan het front” tegen deze achtergrond leest, krijgt het boek een hele andere, meer diepere betekenis en wordt het boek in plaats van een romantische novelle een verslag van een schitterend tijdsbeeld.

Beoordeling: X X X X Zeer goed