-Tussen Maas en Moezel – J.H.J. Andriessen & P. Pierik (red.)

Tussen Maas en MoezelTussen Maas en Moezel
1914-1915

Auteur: J.H.J.Andriessen & P.Pierik (red.)
Boekvorm:
paperback
Pagina’s:
126
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht:
april 2013
ISBN:
:978.94.6153.191.9

 

Afbeeldingen geplaatst met toestemming van de uitgever.

Bespreking:Naarmate historische gebeurtenissen langer achter ons liggen, worden onze voorstellingen over hoe het was geweest, ook steeds moeilijker. Gelukkig kunnen foto’s dan een uitkomst bieden. Echter, foto’s kunnen het tijdsbeeld gruwelijker maken of mooier dan de werkelijkheid. Bepalend is hoe de fotograaf tegen de situatie aankijkt. Gedurende de Eerst Wereldoorlog bijvoorbeeld was propaganda zeer belangrijk en daarom werd getracht een goed beeld te geven van de oorlogsinspanningen. Dat de afbeeldingen geen gruwelijke beelden hoeven te bevatten om toch een bepaalde sfeer over te kunnen brengen, daarvan getuigt het unieke document uit het verleden dat onlangs is verschenen bij uitgeverij Aspekt onder de titel “Tussen Maas en Moezel. 1914-1915”. Het is een reproductie van het originele fotoboek van de Armee-Abteilung von Stranz, later omgedoopt tot Armee-Abteilung C. “Zwischen Maas und Mosel”, zoals het boek van oorsprong getiteld was, biedt een fotografisch verslag van de tocht die de Duitse manschappen met hun commandant de Pruisische generaal Herman von Stranz aflegden tussen twee belangrijke rivieren, de Maas en de Moezel.

Als uitkomst van de Frans-Pruisische oorlog van 1870-1871 was de Franse grens meer naar het westen opgeschoven. Zo behoorde het gebied Elzas-Lotharingen vanaf dat moment toe Saint Mihielaan Duitsland, doch de Fransen lieten het er niet bij zitten en besloten over te gaan tot herovering van hun gebieden. Dit aanvalsplan droeg de naam Plan XVII en getracht werd om Lotharingen door middel van een snelle aanval terug te veroveren. De gedachte was dat de Duitse legers niet via België zou optrekken, ze dienden alleen tegengehouden dienden te worden, maar de werkelijkheid was anders. De Duitsers verdedigden het gebied beter dan verwacht. Bovendien hadden ze hun eigen plan getrokken: het Schlieffenplan, wat onder meer inhield dat de Duitse legers zo snel mogelijk Frankrijk moesten zien te veroveren. Via een omtrekkende beweging via Nederland en België wilden de Duitsers Parijs innemen. Daarbij zou men als tactiek schijnaanvallen uitvoeren om zich vervolgens terug te trekken in Elzas-Lotharingen. Het gebied tussen Maas en Moezel behoorde tot de Maaslinie, die liep van Saint Mihiel tot aan Luik en was in handen van de Fransen en de Belgen. In augustus 1914 vielen de Duitsers ook dit gebied aan. Wat volgde, was één van de hevigste veldslagen van de Eerste Wereldoorlog en dat luidde het begin in van de vreselijke loopgravenoorlog, die zou duren tot november 1918.

Verantwoordelijk voor deze aanval waren de Duitse legereenheden 1 tot en met 5. Uit het 5de legerkorps werd een eenheid gevormd, Armee-Abteilung von Stranz, die onder het Fey-en-Halcommando stond van generaal von Stranz. Tijdens die veroveringstocht door het gebied van de Vogezen van deze Armee-Abteilung zijn vele foto’s gemaakt en de beelden zijn verrassend helder. Bekend is dat oorlogen niet de leukste taferelen opleveren voor de nietsontziende lenzen van de camera’s, des te opvallender is het dat in het boek nauwelijks foto’s zijn te vinden van de gruwelijkheden, die ons vaak voor ogen staan, wanneer wij denken aan de loopgravenoorlog. De foto’s dateren uit de periode 1914-1915, toen het geloof in de overwinning bij vele militairen nog aanwezig was. Het boek is zonder meer een ware representant van de propaganda, die gaande was in deze oorlog. Bladerend door het boek lijkt het alsof de oorlog niet zo heftig is geweest. Een aantal foto’s laten weliswaar de transporten van de Franse gevangenen zien en de verbrandde bossen en ruïnes van kerken als stille getuigen van de ingeslagen granaten, maar veel foto’s zijn weergaven van stadsgezichten en landschappen, die de soldaten passeerden op hun veldtocht.

Vigneulles

Panorama’s waren niet alleen een geliefd object om te fotografen voor thuis, maar ze dienden ook tot het verkrijgen van inzicht in het terrein dat weldra het toneel van de strijd zou worden. De ongerepte landschappen in dit boek ogen bijna idyllisch. Dat zal verbazing oproepen bij de lezer, nu we weten dat de prachtige vergezichten binnen afzienbare tijd zouden transformeren in ware slagvelden, waar dood en vernietiging heersten. Doch wanneer de lezer in zichzelf de stilte toestaat, die het boek “Tussen Maas en Moezel”uitstraalt, vertellen de foto’s hun eigen verhaal. Het zijn de verhalen van de lange tochten met ontberingen en eenzaamheid; van de onbekende landschappen, waarin de soldaten zich als het ware indringers voelden.

In deze uitgave zijn de foto’s door de redactie geplaatst in zwart-witte kaders. Het accent wordt daardoor verschoven van propaganda naar de droevige betekenis, die deze periode uiteindelijk gekregen heeft. De zwarte randen markeren de onvermijdelijke eindigheid, ofwel de dood. Het aantal gesneuvelden soldaten is immers onnoemelijk geweest. Tesamen met de aparte afmeting is het boek “Tussen Maas en Moezel” een schitterende uitgave geworden, zij het dat de cover van dit boek steviger had mogen zijn, aangezien dit boek een kijkboek is en geen leesboek. Helaas is de inleiding tamelijk aan de korte kant, waardoor het boek in eerste instantie aantrekkelijk is voor de kenners van deze veldslag. Bekend met de achterliggende geschiedenis zullen de foto’s deze groep lezers meer aanspreken en dat is een jammerlijke tekortkoming voor dit bijzondere tijdsdocument.

Beoordeling: X X X X Zeer goed