-Luchthelden van de Eerste Wereldoorlog – Peter Steeman

Luchthelden WOILuchthelden van de Eerste Wereldoorlog
Het gebaar van Guynemer

Auteur: Peter Steeman
Boekvorm: paperback met zwart-wit afbeeldingen
Pagina’s: 264
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht: februari 2013
ISBN: 978.94.6153.210.7

 

Bespreking: De Eerste Wereldoorlog roept bij het grote publiek niet onmiddellijk de associatie op met vliegtuigen en luchtgevechten, omdat hij eerder bekend staat als een loopgravenoorlog. Maar als dit thema toch ter sprake komt, zijn het meestal twee namen, die wel iets van herkenning oproepen en dat zijn Manfred von Richthofen, zijn bijnaam de Rode Baron is zelfs nog bekender en Ernst Udet. Deze mannen waren twee uiterst bekwame oorlogsvliegers, maar er waren meer piloten, die minstens net zo goed waren. De Fransman George Guynemer bijvoorbeeld. Toen hij en Udet in een luchtgevecht verwikkeld waren, weigerde het wapen van Udet. Guynemer merkte dit en besloot de strijd op leven en dood te staken. Hij groette zijn tegenstander en verdween uit het zicht. Deze daad ging voortaan de geschiedenis in als het gebaar van Guynemer. Dit luchtduel was de inspiratiebron voor Peter Steeman, maar meer nog het is de bewondering, die de auteur heeft voor deze helden dat het boek “Luchthelden van de Eerste Wereldoorlog. Het gebaar van Guynemer” is ontstaan. Onlangs is dit boek verschenen bij uitgeverij Aspekt.

Het gebaar van Guynemer werd in die dagen beschouwd als een vorm van ridderlijkheid en dat de ondertitel aan dit gebaar refereert, is niet zo vreemd. In dit vlot geschreven boek blijkt ridderlijkheid vaker voor te komen onder de piloten van begin vorige eeuw, welk land ze ook dienden. Men had respect voor elkaar, ondanks dat men tegenstanders waren en dikwijls bezochten de oorlogsvliegers de neergeschoten tegenstanders ter plekke en boden hun hulp aan. Ze deelden immers hun passie voor deze nieuwe vorm van techniek, maar het was ook oorlog. Waren de piloten in de lucht meedogenloos, op de grond werden menigmaal vriendschappen voor het leven gesloten, ook al duurde dat leven doorgaans kort. Ten tijde van WOI stond de luchtvaart immers nog in de kinderschoenen en oorlogsvlieger was een vak wat je leerde in de praktijk. De vliegtuigen waren heel anders van vorm dan de gestroomlijnde ultramoderne geavanceerde machines, die we tegenwoordig door het luchtruim zien scheren. Het vliegen in deze toestellen was onder normale omstandigheden al een waagstuk, laat staan tijdens de oorlog. Om de lezer een indruk te geven van de toenmalige toestellen, zijn er afbeeldingen van diverse typen vliegtuigen toegevoegd achter in het boek en om het onderwerp nog meer tot de verbeelding van de lezer te laten spreken, laat de auteur de lezer een imaginaire beleving van een vlucht ondergaan.

Dat de overwegend jonge oorlogsvliegers helden waren, laat Steeman op voortreffelijke wijze zien in dit boeiende boek. Voor hij dit doet, geeft hij een algemeen beeld van de ontwikkeling van militaire luchtvaart. Tijdens de Grote Oorlog gingen de vliegtuigen voor het eerst deel uit maken van het strijdtoneel. Ze zouden voornamelijk ingezet worden als verkenningstoestellen voor het leger, waarvan de piloten toen nog deel uit maakten, doch de voortgang van de oorlog dwong de vliegtuigindustrie al snel om met verbeteringen te komen dan wel met nieuwe typen toestellen, die sneller en wendbaarder waren. Er kwamen wapens aan boord en ook die vereisten aanpassingen. Piloot werd je ook niet zo maar. Dat vergde een bepaalde mentaliteit. Volgens Steeman is er een patroon te ontdekken in de eigenschappen van de mannen. De meesten begonnen op jonge leeftijd met vliegen, slechts enkelen maakten die keuze pas op latere leeftijd. Op school waren de jonge mannen meestal geen uitblinkers, vaak waren ze wel goede sporters en uiteraard avontuurlijk ingesteld. Guynemer zei het zelf zo: “Er is een grens en een grens is om er aan voorbij te gaan. Wie niet alles geeft, heeft niets gegeven.” Dergelijke houding leidde tot uitdagingen. Er waren jachtvliegers als Pégoud, die ware acrobaten in de lucht waren. Hun manier van vliegen werd het begin van de luchtacrobatiek en van sommigen zijn de namen voor altijd verbonden met bepaalde manoeuvres, die zij als eerste uitvoerden. De Immelmann turn is daar een voorbeeld van. Deze figuur is genoemd naar de Duitse aas Max Immelmann. Maar er waren ook jagers als von Richthofen, die meer wilden uitblinken als scherpschutters. In Frankrijk ontstond daarom de titel “Ace” (Aas in Nederlands). Vliegeniers, die 5 of meer vijandelijke toestellen neerhaalden, hadden recht op deze titel. Niet onbegrijpelijk dat de azen ontzag inboezemden bij de vijand, iedere keer dat ze het luchtruim kozen.

In “luchthelden van de Eerste Wereldoorlog”heeft Peter Steeman van een aantal van de bekendste Duitse, Engelse, Franse Aces en één Amerikaanse Ace geportretteerd. De auteur volgt de grote lijnen van hun leven weer vóór en tijdens de oorlog. Hij beschrijft hun motivaties om oorlogsvlieger te worden en vermeldt hun persoonlijke overwinningen. Voor een aantal dat de oorlog wist te overleven, ging het leven na 1918 door en ook dat deel komt aan de orde in de korte biografieën. Steeman heeft niet de pretentie gehad een wetenschappelijk boek te schrijven en dat is het ook niet geworden, hoewel de auteur wel enig research heeft gepleegd. Echter door de legendevorming in de loop van de tijd zijn niet alle feiten nauwkeurig te achterhalen. Ook zijn sommige autobiografieën niet helemaal als betrouwbaar te beschouwen, omdat ze gekleurd zijn door de tijd, waarin ze ontstaan zijn. “Luchthelden van de Eerste Wereldoorlog” geeft niettemin een prachtig beeld van de mannen met hun vliegende machines die het lef hadden om een nieuw tijdperk in te luiden, wat de Eerste Wereldoorlog meer maakt dan alleen maar een loopgravenoorlog. Vooral voor mensen, die niets of weinig weten over de luchtvaart tijdens de Grote Oorlog  biedt dit boek een snelle inleiding tot de bijzondere wereld van de oorlogsvliegers.

Aan dit boek is ook een bijdrage geleverd door historicus Perry Pierik. Het hoofdstuk over de Duitse aas Hermann Göring is van zijn hand.

Beoordeling: X X X    Goed