-Franz Ferdinand -Harry Kuiper

Franz FerdinandFranz Ferdinand
de vermoorde troonopvolger

Auteur: Harry Kuiper
Boekvorm:
paperback met zwart-wit afbeeldingen
Pagina’s:
404
Uitgeverij:
Aspekt
Uitgebracht:
oktober 2013
ISBN:
978.94.6153.044.8

 

 

Bespreking:Het zou hun laatste daad worden op die befaamde dag in juni 1914, het officiële bezoek aan Sarajevo, de hoofdstad van Bosnië- Herzegovina door aartshertog Franz Ferdinand en zijn vrouw Sophie. Ze werden het doelwit van de Servische aanslagpleger Gravilo Princip. Het was een aanslag, die niet zonder gevolg bleef. Hoewel er diverse aanleidingen waren om een oorlog te beginnen, was dit attentaat op de aartshertog net de zet, die nodig was om daadwerkelijk de Eerste Wereldoorlog te laten beginnen. Om beter te kunnen begrijpen waarom juist Franz Ferdinand het slachtoffer moest worden, is het raadzaam om naar de hoofdpersoon te kijken en de politieke situatie, die heerste tijdens zijn leven. Een goede informatiebron hiervoor is het boek “Franz Ferdinand. De vermoorde troonopvolger.” van de hand van oud-journalist Harry Kuiper en verschenen bij uitgeverij Aspekt.

Deze biografie biedt een dieper inzicht in het leven van de aartshertog. Het lag niet in de lijn der verwachtingen dat Franz Ferdinand troonopvolger zou worden. Hij was immers de zoon van Carl-Ludwig, de broer van keizer Franz- Joseph. Bovendien had de keizer zelf kinderen. Maar met de zelfmoord van zijn neef Rudolf kwam alles ineens in een ander daglicht te staan. Nu de officiële troonpretendent van het keizerlijk toneel was verdwenen, moest de opvolging opnieuw geregeld worden. De Oostenrijkse wet bood de mogelijkheid om vrouwen de troon te laten bestijgen, ware het niet dat beide dochters van Franz Joseph al aangegeven hadden afstand van de troon te doen, wanneer het zo ver kwam. Uiteindelijk zag de keizer in zijn neef Franz Ferdinand de beste opvolger. Echter, de kennis van de aartshertog over de politieke verhoudingen was beperkt, want de band tussen oom en neef mocht dan goed zijn, de verhouding tussen keizer en aartshertog lag totaal anders. Niet alleen was Franz Joseph niet van plan om zijn troon voortijdig op te geven ten bate van zijn neef, hij wijdde zijn toekomstige opvolger ook nauwelijks in,  terwijl binnen de Dubbelmonarchie Oostenrijk- Hongarije op dat moment veel onrust heerste. Het rijk kende teveel diversiteit en te weinig gevoel van eenheid. Die broeierige, explosieve sfeer moest vroeg of laat wel leiden tot een dramatische ontknoping. Maar Franz Ferdinand wilde zich door deze negatieve gedachte niet uit het veld laten slaan. Hij was een zeer energieke man en hij probeerde zijn achterstand zo goed mogelijk in te halen. Al ras had hij gemerkt dat de anti- Oostenrijkse houding verder toenam. Franz Ferdinand en Hongarije lagen elkaar niet en ook Servië wilde meer en meer onder het Oostenrijkse juk vandaan. Desondanks wilde hij een officieel bezoek brengen aan Sarajevo met twee aanslagen als gevolg, waarvan de laatste poging hem en zijn vrouw Sophie noodlottig werd.

Franz Ferdinand kon niet terug kijken op een makkelijk leven. Wat begon als een voorspoedige militaire loopbaan, veranderde na enkele jaren in een leven met zorgen. Hij kampte met ernstige gezondheidsproblemen; zijn huwelijk met gravin Sophie werd met afkeuring bekeken door de familie vanwege haar lage afkomst; en de Habsburgers werden geteisterd door een aantal aangrijpende sterfgevallen. De dramatische dood van kroonprins Rudolf van Oostenrijk en zijn geliefde Mary Vetsera op jachtslot Mayerling (het beruchte Mayerling-drama) bracht voor Franz Ferdinand de grootste ommekeer in zijn leven, wat hem ook qua karakter veranderde. Zijn enthousiasme over de nieuwe functie, die hem te wachten stond groeide zienderogen, doch de troonsbestijging liet veel te lang op zich wachten naar zijn mening. Ondertussen begon het politieke klimaat drastisch te veranderen, het communisme kwam op en het antisemitisme begon al kenmerken te krijgen van het nazisme in de persoon van Georg Schönerer.

Harry Kuiper heeft onderzoek gepleegd in diverse archieven en gesproken met achterkleindochters van Franz Ferdinand en Sophie. Dat levert breedvoerige en interessante beschrijvingen op van de achtergronden van Franz Ferdinand. De auteur zet in dit boek ook de keizer en de aartshertog tegenover elkaar qua bestuurlijk inzicht. Op diverse belangrijke punten waren de verschillen groot, zoals in het buitenlands beleid. Franz Joseph was een strenge vorst, de tijd had hem zo gevormd. Hij was ook vastgeroest in zijn eigen denkbeelden aangaande het keizerschap. Voorstellen, die Franz Ferdinand als vertegenwoordiger van een nieuwe generatie aandroeg inzake regeringszaken, werden door de keizer volledig terzijde geschoven. De aartshertog vond het waardevol om het contact met Rusland te verbeteren, terwijl de keizer geen enkele moeite deed om de banden met de Tsaar goed te houden. Over Hongarije daarentegen was Franz Joseph duidelijk, hij had zich daar tot koning van Hongarije laten kronen. Een gebaar dat Franz Ferdinand zeker niet zo gauw zou maken. Door de aartshertog te plaatsen tegen de politieke ontwikkelingen in de Donaumonarchie, ontstaat een boeiend portret van een opmerkelijk persoon die zich niet in een hokje liet duwen. Dat blijkt onder meer uit het feit dat Franz Ferdinand zich sterk aangetrokken voelde tot het pacifisme, maar er niet voor terugdeinsde om het leger en de marine op volledige sterkte te houden.

In “Franz Ferdinand. De vermoorde troonopvolger” verloochent de journalistieke vaardigheid van de auteur zich niet helemaal. Hier en daar heeft Kuiper een tamelijk populaire manier van schrijven, die soms raakt aan onverschilligheid en dat is wel even wennen bij een historisch onderwerp. Maar doorgaans wordt toch de gebruikelijke serieuze toon gebezigd wat “Franz Ferdinand” maakt tot een waardige biografie.

Beoordeling: X X X X Zeer goed