-Drie massagraven voor de Nederlandse kust – Henk H.M. van der Linden

Drie massagraven voor de Nederlandse kust
22 september 1914

Auteur: Henk H.M. van der Linden
Boekvorm: paperback met zwart-wit illustraties
Pagina’s: 207
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht: herdruk 2012
ISBN: 978.94.6153.187.2


Bespreking:
Het einde van de Eerste Wereldoorlog ligt al weer 94 jaar achter ons. Toch zijn ook daar –net als in de Tweede Wereldoorlog- nog altijd gebeurtenissen, waarover niemand meer iets weet, maar die het waard zijn om nader onderzocht te worden. Een dergelijk gebeurtenis is de ondergang van drie Britse schepen voor de Nederlandse kust vrijwel in het begin van het eerste oorlogsjaar. Henk van der Linden kwam op het spoor van deze tragische gebeurtenis, toen hij tijdens een bezoek aan een begraafplaats in Den Haag terecht kwam bij een klein monument dat opgedragen was aan een aantal Engelsen, dat omgekomen was in 1914 tijdens een scheepsramp voor de kust van Nederland. Vanaf dat moment had dit stukje verleden hem in zijn greep en dat bracht hem tot het reconstrueren van het ware verhaal dat door uitgeverij Aspekt als boek is uitgebracht onder de titel “Drie massagraven voor de Nederlandse kust”.

Op 22 september 1914 ‘s morgens om 06.20 liet de Duitse commandant Otto Weddigen vanaf zijn onderzeeboot de U9 een torpedo afvuren richting van het Engelse oorlogsschip de Aboukir. Er zouden nog vijf torpedo’s volgen. Deze waren gericht op de beide oorlogsschepen de Hogue en de Cressy. Een goed anderhalf uur later waren de drie Britse schepen gezonken. Deze oorlogsdaad kostten 1400 bemanningsleden het leven. Twee Nederlandse vrachtschepen, de Titan en de Flora, schoten te hulp en wisten nog een aantal bemanningsleden te redden. Sindsdien werd de macht van de onderzeeboten nimmer meer onderschat.

In “Drie massagraven voor de Nederlandse kust”draait het vooral om onderschatting aan zowel Engelse als aan Duitse kant. De Engelsen beschikten over een sterk verouderde vloot. Zo konden de kruisers als de Aboukir, de Hogue en de Cressy niet gewenste snelheid van 15 knopen halen. Om de Duitse torpedojagers te misleiden, werd hen opgedragen om zigzag te bewegen om minder kwetsbaar te zijn voor de torpedo’s, maar ook dat was voor deze schepen niet meer haalbaar. Doch bij gebrek aan nieuwe modernere boten werden ze toch ingezet om de Schelde vrij te houden van Duitse boten, zodat bevoorrading door kon blijven gaan en de Britse vloot de overtocht kon maken naar Frankrijk, zij het met een onervaren bemanning, die bestond uit reservisten en jonge kadetten van 15 à 16 jaar.

De komst van de U-boten werd in Duitsland met argwaan bekeken. Ook admiraal Alfred von Tirpitz was zeker geen voorstander van onderzeeboten. Er was gebrek aan ruimte, de boten waren tenslotte slechts 63 meter lang en bijna 6 meter breed. Bovendien zouden ze ook gevaarlijk zijn, omdat ze zich onder water bevonden. Tegenover de tegenstanders stonden mannen als Weddigen, die voor de onderzeeërs juist een grote toekomst zag weggelegd en na zijn aanval op de Britse kruisers bleek dat hij gelijk had.

Ook Nederland kende een onderschat probleem en dat betrof de neutraliteit, die thans in gedrag leek te komen door de geredde Britse bemanningsleden. Het onderbrengen van deze drenkelingen was daarom niet zo eenvoudig. Besloten werd dat opvarenden, die binnengebracht werden door marineschepen, beschouwd werden als militairen en zij werden geïnterneerd. Opvarenden, die met behulp van koopvaardijschepen voet aan Nederlandse wal zetten, waren volgens dit besluit geen militairen en zouden teruggebracht worden naar Engeland. Dit gold ook voor de opvarenden van de drie kruisers. De stoffelijke overschotten, die op de kust aanspoelden, werden niettemin op diverse plaatsen in Nederland met militair eerbetoon begraven.

“Drie massagraven voor de Nederlandse kust” is een leerzaam boek met veel fotomateriaal dat aangenaam wegleest. Henk van der Linden geeft in zijn boek een prachtig overzicht vanaf de aanloop naar die fatale gebeurtenis op 22 september 1914 tot en met de nasleep. Met een kleine nabeschouwing hoe het de hoofdpersonen nadien is vergaan. Behalve de historische achtergronden heeft Van der Linden in zijn boek ook veel ruimte gemaakt voor de ooggetuigenverslagen. Aan het woord komen een aantal Engelse bemanningsleden, maar ook de Duitse officier van de wacht van de U9 Johannes Spiess. Ook Hollandse kapiteins van de Titan en de Flora doen hun verhaal. Het zinloos offeren van mensenlevens in tijden van oorlog is van alle tijden. Net als de scheepsrampen. De consequenties van deze oorlogsramp bijna 100 jaar geleden, zijn dan ook makkelijk voorstelbaar voor de lezer van nu. Wat deze catastrofe bijzonder maakt, is dat door de handelswijze van de U9 een nieuw tijdperk aanbrak voor de zeeoorlogen, waarin onderzeeboten belangrijke taken toegewezen zouden krijgen. Dat dit incident voor onze kust gebeurde is daarbij geen onbelangrijk detail. Een goede zaak dat Henk van der Linden dit vreselijke voorval weer tot leven heeft gebracht.

Beoordeling: X X X X X Uitstekend

UPDATE: in september 2014 zal een documentaire verschijnen over deze drie Engelse kruisers. Over hun ondergang en de betekenis van de aanval door de Duitse U-boot.
Voor meer info, zie http://www.windmillfilm.com/html/nl/live-bait-squadron.html