-Matterhorn -Karl Marlantes

Matterhorn
Roman over de oorlog in Vietnam

Auteur: Karl Marlantes
Boekvorm: gebonden, harde cover; of als e-book
Pagina’s: 576
Uitgever: Meulenhoff
Uitgebracht: oktober 2011
ISBN:978.90.2908.729.2
ISBN e-book: 978.94.6092.894.9

 
Bespreking: De Vietnam-oorlog was een oorlog, die Amerika het liefst wilde vergeten, maar die nooit meer uit de Amerikaanse geschiedenis gewist kan worden. De strijd in Vietnam kwam voort uit een diepe angst voor het Communisme. In de vijftiger jaren was Noord-Vietnam in handen van de communistische opstandelingen en bij de Amerikanen heerste de angst dat Zuid- Vietnam ook communistisch zou worden. Daarom werd getracht om Zuid-Vietnam in de handen te houden van het ‘prowesterse regime’. De Noord-Vietnamezen –beter bekend als de Vietcong- waren zeer bedreven in guerrillatechnieken en wisten de Amerikanen diverse keren verrassend pijnlijk te treffen. De Amerikanen beseften door deze acties dat zij onmogelijk deze oorlog zouden kunnen gaan winnen, maar streden toch zo lang mogelijk door. Dat leidde in de Verenigde Staten vaak tot felle protesten. Vele levens zijn destijds ten offer gebracht en de militairen, die wel huiswaarts keerden, waren voor het leven getekend. Niet echt verwonderlijk dus dat schaamte over deze nederlaag leidde tot een zoveel mogelijk zwijgen over deze oorlog. Eén van de militairen die in Vietnam diende, was Karl Marlantes. Zijn ervaringen in deze vreselijke oorlog vormde de bakermat voor het boek “Matterhorn”. Toen dit boek verscheen in het voorjaar van 2010 in Amerika, werd het meteen een bestseller. Het was even wachten, maar nu is het boek onder dezelfde titel in het Nederlands verschenen bij uitgeverij Meulenhoff.

“Matterhorn”vertelt het verhaal van de 21-jarige ambitieuze luitenant Waino Mellas van het Korps Mariniers. Hij wordt ingedeeld bij de Bravo Compagnie die gelegerd is op een heuvel in Vietnam, bijgenaamd de Matterhorn. Deze naam en tevens de titel van het boek verwijst naar de Amerikaanse gewoonte om nieuwe vuurlinieposities te vernoemen naar Zwitserse bergen. Doel is om deze heuvel een artilleriebatterij te installeren. Als Mellas op de heuvel arriveert, heeft hij nog geen gevechtservaring in tegenstelling tot de manschappen, die al langer op de Matterhorn zitten. Maar hij is niet de enige, die zich waar moet maken. De Bravo Compagnie telt ook negroïde soldaten wat geregeld leidt tot raciale spanningen. Maar er zijn meer problemen. De manschappen namen in beginsel allemaal dienst met maar één doel voor ogen: ze willen vechten in de hoop op een medaille, maar na een tijdje is die verschrikkelijke oorlog overleven alles wat ze nog willen. Uitputting met overal de dood om hen heen. Kameraadschap is dan nog ver te zoeken. Stuk voor stuk raken de mannen gebroken en groeit de haat tegen de Vietnamezen met de dag…

“Matterhorn”is geen heldenverhaal met veel actie over strijd tegen de vijand, eigenlijk komen er nauwelijks confrontaties met Vietnamezen in voor. “Matterhorn”is in wezen een diep dramatisch verhaal, waarin geen winnaars zijn. Het boek gaat echt in op het diepere wezen van het soldatenleven, waarbij vooral angst een grote rol speelt. De militairen bevinden zich immers in een voor hen onbekend gebied, waar iedereen zich constant bespied voelt zonder dat de vijand zichtbaar is. Dan is er ook de angst voor de kracht van de Vietnamese jungle, waar bloedzuigers weelderig tieren en infecties aan de orde van de dag zijn. Groot is dan ook de vrees om in dit onherbergzame gebied te moeten sterven. In de plaats van het heldenleven dat de mannen dachten te gaan beleven, ontstaat steeds meer het besef dat deze oorlog een hopeloze strijd is en velen vragen zich nog af waarom ze eigenlijk nog in die jungle zijn. Al die gevoelens van woede en machteloosheid en de strijd om die hel te overleven moet wel leiden tot irritaties onder de manschappen. Marlantes heeft die spanningen krachtig weten te beschrijven. Voor veel lezers geldt dat zij niet snel kunnen zeggen dat zij gevechtservaringen hebben of ooit hebben deel genomen aan vredesmissies en voor hen is het nauwelijks voor te stellen hoe het is geweest voor deze mannen, die dagen en nachten in de modder kropen en allerlei ontberingen meemaakten. Doch Marlantes brengt via “Matterhorn” die wereld een stuk dichterbij. De lezer wordt vanaf het eerste ogenblik onmiddellijk in de jungle van Vietnam getrokken en is direct getuige van alle ondervindingen van de manschappen. Niets is geromantiseerd, de auteur geeft de harde rauwe werkelijkheid weer, die de soldaten in Vietnam ten deel viel, zo nu en dan worden gebeurtenissen zelfs op gruwelijke wijze beschreven. Het toont de waanzin van de oorlog, maar ook dat oorlog de waanzin in de mens ontwikkelt. Door bovendien enkel de belevenissen van de mannen van de Bravo Compagnie als invalshoek te gebruiken, is “Matterhorn” in feite een anti-oorlogsboek geworden.

Weliswaar is het verhaal in grote lijnen fictief, maar dit geldt zeker niet voor de hoofdpersoon luitenant Mellas. Mellas is het alter ego van Marlantes, die zelf een veelvuldig onderscheiden Vietnam-veteraan is. De auteur heeft er meer dan dertig jaar voor nodig gehad om tot dit schitterende resultaat te komen, want schitterend is “Matterhorn”onbetwist. Alleen door zo diep te gaan in zijn herinneringen om zijn verleden weer te durven herbeleven en vervolgens te kunnen toevertrouwen aan het papier, is een briljant werk ontstaan dat zonder meer kan wedijveren met de vele boeken, die in de loop van de tijd al geschreven zijn over de Vietnam-oorlog. Gezien de vreselijke ervaringen, zoals die in het boek beschreven worden, is het begrijpelijk dat het voor Marlantes noodzakelijk was om die helse periode een plek te kunnen geven en dat daarbij het schrijven van dit boek onvermijdelijk was. De algemene stelregel luidt dat het beste boek ontstaat wanneer de schrijver dichtbij zichzelf blijft en dat geldt absoluut voor Karl Marlantes. Hij heeft met “Matterhorn”een stukje van zijn ziel laten zien en daarmee tevens alle mannen, die in Vietnam gevochten hebben weer een stem gegeven, ongeacht of zij gesneuveld dan wel huiswaarts gekeerd zijn.

Beoordeling: X X X X Zeer goed