-De vluchteling -red.Frans Tervoort

De vluchteling
Zijn camera als wapen tegen onrecht

Auteur: Frans Tervoort, redactie
Boekvorm:
paperback, met zwart-wit illustraties
Pagina’s:
224
Uitgever:
Aspekt
Uitgebracht:
januari 2012
ISBN:
978.94.6153.180.3

Bespreking:De beelden van cameraman Lajos Kalános zijn wereldberoemd. Ook vele tv-kijkers in Nederland hebben zijn beelden vaak gezien in programma’s als Brandpunt en Achter het Nieuws, maar slechts weinig mensen kennen de man achter de camera. Bij uitgeverij Aspekt is onlangs het boek “De vluchteling. Zijn camera als wapen tegen onrecht.”verschenen dat deels een autobiografie van Lajos Kalános en deels een eerbetoon aan deze bijzondere cameraman is geworden dankzij de bijdragen van onder meer Aad van den Heuvel, Fons de Poel en Pieter Varenkamp.

In beginsel vertelt Lajos Kalános in”De vluchteling” zijn eigen verhaal. Hij is Hongaar van geboorte en trots op zijn afkomst, die terug gaat tot de Hunnen en bestond uit hard werkende mensen. Twee ingrijpende gebeurtenissen zouden voorgoed een stempel op hem drukken. Dat waren de Tweede Wereldoorlog en zijn gevangenschap tijdens het Communistische bewind in de jaren ’50. Als kleine jongen maakte hij de Tweede Wereldoorlog bewust mee. Zijn vader moest in militaire dienst en zijn eerste vriendinnetje was Joods. Bovendien had het dorp Simontorny, waarin de familie Kalános woonde, zwaar geleden onder de bezettingen door Duitsers, Hongaren en vervolgens de Russen. De jonge Lajos was getuige van de wreedheden, waaraan de Russische militairen zich schuldig maakten. Al deze ervaringen lieten reeds diepe sporen na op Kalános, maar ze versterkten tegelijk ook zijn gevoel voor rechtvaardigheid. Dat brak hem op toen de Communisten het voor het zeggen kregen in Hongarije. Kalános zag het onrecht dat voor zijn ogen afspeelde en hij ging in verzet. Doch Kalános werd gearresteerd. Het verblijf van bijna vijf jaar in de stalinistische gevangenis betekende een voortdurend balanceren tussen leven en dood, ook voor Kalános. Door middel van listen wist hij te overleven. Maar de meeste moeite had hij met het diepe onrecht dat plaatsvond in de gevangenis, zoals onschuldige mensen, die  ter dood veroordeeld werden. In 1956 lukte het hem om te vluchten en hij kwam in Nederland terecht. Kalános werd cameraman. De ironie wil dat ditzelfde verleden Kalános vormde tot de persoon, die hij vandaag de dag is: de uitstekende cameraman, een verhalenverteller en een filosoof.

In het tweede gedeelte van “De vluchteling” haalt Kalános herinneringen op aan die periode in zijn leven. Hij verhaalt over zijn samenwerking met verschillende reporters, onder wie Pieter Varenkamp en Willibrord Frequin. Maar ook de verslaggevers zelf vertellen in dit boek anekdotes over hun ervaringen met Kalános tijdens het draaien van de reportages. Voor de meesten geldt dat ze diepe bewondering hebben voor zowel de cameraman als de vriend Kalános. Ze hebben immers een speciale band met hem gekregen, omdat ze vaak onder moeilijke en barre omstandigheden met elkaar hebben samengewerkt. Te denken valt aan Polen ten tijde van de strijd om de vakbond Solidarnosc of tijdens de strijd in El Salvador. Kalános staat bekend om zijn vriendelijkheid, zijn vrienden zijn waardevol voor hem, evenals de dingen des levens, daar kan hij intens van genieten. Maar het verleden is hem altijd blijven achtervolgen. De drang naar vrijheid dreef hem voort over de aardbol, naast avontuur en spanning. Angst is altijd zijn trouwste bondgenoot gebleven, evenals zijn alertheid en zijn scherpe observatievermogen. Dat zijn de tragische consequenties van traumatische gebeurtenissen, zoals in het geval van Kalános zijn ervaringen tijdens de Tweede Wereldoorlog en zijn gevangenschap. Ook het lot van de vluchteling heeft Kalános altijd met zich meegedragen en het was dankzij die lotsverbondenheid, die leidde tot indrukwekkende reportages. Kalános is een gedreven man, “…een hartstochtelijke romanticus, die altijd op zoek was naar een invalshoek van het verhaal,” aldus Fons de Poel in het boek. Die drang naar oorspronkelijkheid maakte hem tot die bijzondere cameraman, waarmee reporters graag wilden samenwerken.

“De vluchteling” is een zeer mooi portret geworden van een opmerkelijk man. Het is ook een zeer aangrijpend en emotioneel levensverhaal dat ook om die redenen niet lichtvoetig leest. Als lezer zijnde ontkom je niet aan de vraag hoe mensen zo wreed kunnen zijn tegen elkaar zonder dat ze beseffen wat ze een ander aandoen. Maar Kalános bezit ook kracht en zoals hij die kracht uitstraalt naar de mensen in zijn omgeving, zo straalt ook “De vluchteling”diezelfde kracht uit. Het is de kracht om terug te vechten tegen het onrecht dat hem is aangedaan. Hij deed dit door zijn negatieve belevenissen om te zetten in positieve ervaringen. Door zijn camera te maken tot wapen tegen onrecht…

Beoordeling: X X X X X  Uitstekend.