-Süskind – Rudolf van den Berg

Süskind

Regie: Rudolf van den Berg
Genre: oorlogsdrama
Speelduur: 118 minuten
Released: januari 2012
Leeftijd: v.a.12 jaar


Bespreking:
Hoe vaak vragen we ons niet af: als het nu oorlog zou zijn, wat zouden wij doen? Meelopen of in verzet gaan? Het lijkt een makkelijke vraag, doch niemand weet het echte antwoord, wanneer het weer zover zou komen. Lang niet iedereen ging tijdens de Tweede Wereldoorlog bewust in het verzet. Veelal kruisten gebeurtenissen simpelweg hun pad, waardoor men als het ware gestuurd werden om in verzet te gaan. Een voorbeeld van zo’n iemand was Walter Süskind, een Joodse zakenman en Duitser van Nederlandse afkomst, die in 1939 naar Nederland was gekomen met de bedoeling om van hieruit te emigreren naar de Verenigde Staten, zoals al vele Joden deden in die tijd. Maar de bezetting in Nederland doorkruiste zijn plannen. In een poging om zijn gezin te redden, meldde Süskind zich aan bij de Joodse Raad. De Raad was de belangrijkste schakel voor de Duitse bezetter in de deportaties van de Joden uit de Amsterdam en later uit de rest van Nederland. Süskind werd directeur van de Hollandse Schouwburg in Amsterdam, de verzamelplek voor de Joden van waaruit ze op transport gingen. Over Süskind zijn al diverse biografieën geschreven, maar nu is er dan ook een film uitgebracht met de titel: “Süskind”.

De film begint in 1942 wanneer de transporten naar kamp Westerbork in volle gang zijn. Walter Süskind leeft en werkt in Amsterdam, samen met zijn vrouw en dochtertje. Nu de regels voor Joden steeds meer aangescherpt worden, wil zijn vrouw dat haar man probeert zijn gezin te redden en dringt voortdurend aan om onder te duiken. Doch Süskind zoekt naar andere wegen. Tijdens een bezoek aan de voorstelling van de Joodse revue, komt hij in contact met de Joodse Raad en uiteindelijk wordt hij directeur van de Hollandse Schouwburg vanwege zijn organisatorisch talent. Süskind wordt verantwoordelijk voor het goed laten verlopen van de opvang en transport van de Joden. Het lot van de opgesloten Joden grijpt hem aan en hoewel hij er eigenlijk niet bij betrokken wil worden, besluit hij om toch samen met enkele vrienden te proberen een aantal van hen te redden. Hij maakt daarbij gebruik van zijn Duitse achtergrond en sluit vriendschap met Ferdinand Aus der Fünten, de SS-hauptsturmführer, die belast is met het judenrein maken van de Randstad.

De kern van “Süskind”is het noodlot van de Joden en hoe een man als Walter Süskind daarmee omging, toen hij geconfronteerd werd met deze catastrofe. Toch is deze film geen heroïsch verhaal geworden met alleen maar goed en fout. Menselijkheid en onmenselijkheid staan centraal in deze film. Wat regisseur Rudolf van den Berg (bekend van de film “Tirza”) heel goed laat zien, zijn de dilemma’s waar mensen in hun leven voor gesteld worden en de gevolgen van hun keuzes zijn. Belangrijke vraag is steeds: welke keuze is de juiste? Dat kan niemand je vertellen, maar jouw keuze heeft hoe dan ook gevolgen voor een ander. Süskind bijvoorbeeld. Hij wil geen held zijn, hij is bang net als zo vele andere Joden en hij wil alleen zijn gezin en zichzelf redden. Maar er zit ook mededogen in hem. Mededogen met het lot van de Joodse kinderen die straks op transport moeten zonder dat iemand weet wat er met hen gaat gebeuren. Het verschrikkelijke lot wat de meeste Joden te wachten stond, lekte pas later uit. Wanneer Süskind eenmaal besluit om buiten de Raad om, de Nazi’s te slim af te zijn door deze kinderen in veiligheid te laten brengen, is er voor hem geen weg meer terug. Tegen wil en dank is hij een radertje in het spel der machten geworden zonder de zekerheid te hebben hoe het gaat aflopen. Het enige, waar hij zonder meer zeker van is, is de dood, die onherroepelijk op hem wacht, welke kant hij ook kiest.

Opvallend bij de film “Süskind” is dat niet de geijkte patronen worden bewandeld. Zo wordt Aus der Fünten minder vreesaanjagend voorgesteld dan doorgaans het geval is geweest. In deze film komt de man over als een twijfelaar. Hij lijdt onder de dood van zijn broer, die stierf aan het Oostfront en door dit verlies weet hij niet goed meer waar hij staat in deze oorlog, doch de angst voor zijn superieuren maakt dat hij zijn werk blijft doen. Ondertussen wel zoekend naar een stukje menselijkheid tussen al die wreedheden. Als blijkt dat Süskind verantwoordelijk is voor het laten verdwijnen van honderden kinderen, is hij dan ook enorm teleurgesteld. Een ander aspect wat de regisseur niet ontloopt is de houding van de Joodse Raad, die na de oorlog tot vele discussies heeft geleid. In “Süskind”komt duidelijk naar voren dat de Joodse Raad geen oren had naar de verklaringen dat de Joden in Auschwitz vergast werden. Ze bleven meewerken aan het samenstellen van de transportlijsten.

“Süskind” is erg realistisch gefilmd en daardoor ook erg aangrijpend. De angst grijpt de toeschouwer werkelijk bij de keel, vooral tijdens de slotscene wanneer de trein volgestouwd met Joden vertrekt, het onbestemde tegemoet. “Süskind”laat zien wat macht betekent en hoe mensen daardoor tegenover elkaar komen te staan. Met soms als gevolg dat er door buitenstaanders direct een oordeel gevormd wordt zonder dat ze precies weten hoe de vork precies in de steel zit. Süskind is daar vooral aan onderhavig. Regelmatig wordt hem verweten dat hij Duitser is, terwijl juist dankzij die achtergrond hij in staat is om mensenlevens te redden.

Dit indrukwekkende oorlogsdrama is beslist een aanrader. Er wordt zonder meer goed gespeeld door de acteurs en ook aan de enscenering is veel aandacht besteed. Bewondering verdient zeker Jeroen Spitzenberger. Hij blijft van begin tot eind overtuigen in zijn dubbelrol als Jood en verzetsman en tegelijk als Duitse vriend van Aus den Fünten. Ook weet de acteur goed de druk over te brengen, die de echte Süskind gevoeld moeten hebben telkens als de vraag zich voordeed welk leven is belangrijk en wat bepaalt dat? Helaas heeft de film één groot negatief element en dat is dat verschillende Nederlandse dialogen moeilijk verstaanbaar zijn. Met “Süskind” wil regisseur Van den Berg niet alleen een belangrijk facet uit de Tweede Wereldoorlog belichten, hij wil de film tevens een “statement” voor alle oorlogen ter wereld laten zijn. Per slot van rekening moeten nog vele kinderen hun vrijheid ontberen als gevolg van oorlogen.

Beoordeling: X X X X Zeer goed

Advertenties