-Diplomatie -Volker Schlöndorff

LUM_B811_DIPLOMATIE_3DDiplomatie

Regie: Volker Schlöndorff
Genre: drama, WO II
Speelduur: 81 minuten
Taal: Frans -Duits met Nederlandse ondertiteling

Released: 2013
Koopeditie: DVD vanaf juli 2014
Leeftijd:9

 

 

 

Bespreking:De opdracht van Hitler was simpel: vernietig Parijs. Niet omdat Parijs strategisch van groot belang was, want de geallieerden wilden liever eerst zo snel mogelijk naar Berlijn. Maar omdat Hitler Parijs en Berlijn de mooiste steden vond en aangezien Berlijn ondertussen zwaar beschadigd was door de bombardementen, wilde hij Parijs ook vernietigen. Zo luidt althans de versie van generaal Dietrich von Choltitz, gouverneur van Parijs in de film “Diplomatie”van de befaamde regisseur Volker Schlöndorff. Deze regisseur verfilmde in 1979 het boek van Günther Grass “Die Blechtrommel” en vergaarde hiermee grote bekendheid. Schlöndorffs “Diplomatie”is opnieuw een verfilming, maar nu van het gelijknamige toneelstuk van Cyril Gély, waarin dezelfde acteurs de degens met elkaar kruisten: Niels Arestrup als generaal Dietrich von Choltitz en André Dussollier als Raoul Nordling, de Zweedse diplomaat. Dat beide mannen zich op de set op vertrouwd terrein bevonden, is goed te merken in de film, want het samenspel is uitstekend en dat is voor de opzet van “Diplomatie”uiterst belangrijk. De film is immers een weergave van het verbale duel tussen generaal von Choltitz en de Zweedse diplomaat Nordling met als inzet het behoud van Parijs. Later werd generaal von Choltitz in de annalen voorgesteld als de redder van Parijs”, maar na het zien van deze film ontstaat het gevoel bij de toeschouwer om dit oordeel bij te stellen.

“Diplomatie”speelt zich af in Parijs, in hotel Meurice. Het is augustus 1944, de oorlog nadert al zijn eind en Duitsland is aan de verliezende hand, doch van overgaven wil von Choltitz niets weten. Dat zou voor hem een ware nederlaag zijn. Gelukkig heeft hij een manier gevonden om Frankrijk met opgeheven hoofd te verlaten. Voordat de generaal de stad definitief verlaat, wil hij Parijs laten opblazen. De Zweedse diplomaat Raoul Nordling is geschokt. Zijn hart ligt bij de lichtstad, waar hij is geboren en opgegroeid en de gedachten aan vernietiging van zijn geliefde stad ontstemt hem. Hij neemt zich voor om von Choltitz op andere gedachten te brengen en via een geheime trap brengt hij een bezoek aan het hotel, waar de generaal resideert. Wat volgt is een kat-en- muis spel tussen twee mannen, die niet helemaal gelijkwaardig zijn aan elkaar. Nordling is in de film duidelijk een wat zwakkere persoonlijkheid in vergelijking met de hardvochtige von Choltitz. De generaal is een militair in hart en nieren en het tonen van menselijkheid is hem tamelijk onbekend. Al eerder in de oorlog was hij verantwoordelijk voor de vernietiging van Rotterdam en Sevastopol en hij toont daar geen enkel berouw over. Aanvankelijk voert hij ook als argument voor zijn plan aan dat het Franse verzet er verantwoordelijk voor is dat hij zo hard moet optreden, omdat er steeds aanslagen gepleegd worden in de stad. Nordling moet daarom listig zijn om zijn tegenstander te kunnen verslaan. Voortdurend is hij op zoek naar een kwetsbaar plekje bij von Choltitz en uiteindelijk blijkt dat zijn vrouw en drie kinderen te zijn. Een diepere motivatie om de vernietiging toch plaats te laten vinden, is de angst van de generaal dat zijn gezin gedood worden in kader van Sippenhaft, als hij niet gehoorzaamt aan het bevel van de Führer. Doch Nordling geeft niet op en blijft op de mens achter de militair inspelen. Maar er is nog een derde persoon in het spel, Parijs. Als een zwijgende toeschouwer wacht ze gelaten af wat haar lot zal zijn. De regisseur verbeeldt dit op mooie wijze door diverse keren de camera te richten op de skyline van de stad. Wie tenslotte deze verbale strijd wint, leidt geen twijfel. Alle pronkstukken van Parijs als de Eiffeltoren, de Notre Dame en Dôme des Invalides staan er allemaal nog.

Het gegeven is interessant, omdat er in de historische literatuur weinig aandacht aan besteed is en Schlöndorff voelt zich betrokken bij de stad om dat hij er net als Nordling is geboren en getogen. Maar goedbeschouwd is “Diplomatie” eerder een psychologische film dan een echte oorlogsfilm, ofschoon de regisseur zo dicht mogelijk bij de historische feiten probeert te blijven. De kern van deze film is het steekspel tussen een militair die zijn menselijkheid zoveel mogelijk verbergt om niet kwetsbaar te zijn en een diplomaat, die juist geïnteresseerd is in de menselijkheid van zijn tegenstander. Voor deze invalshoek van de regisseur is een logische verklaring aan te wijzen. Hij is geboren vóór de Tweede Wereldoorlog, een tijd, waarin diplomatie nog een gebruikelijke methode was om tot oplossingen te komen in tegenstelling tot onze huidige tijd, waarin geprobeerd wordt om alles met geweld op te lossen. Daar irriteert Schlöndorff zich aan en met zijn film wil hij de diplomatie weer onder de aandacht brengen. Jammer is alleen dat hij daarbij het heel belangrijk argument onbenut laat, namelijk de eed aan de Führer. Alle militairen tijdens het Naziregime moesten eed van trouw afleggen aan Hitler, zo ook von Choltitz. Voor veel militairen was deze eed onvoorwaardelijk en het viel menigeen dan ook zeer zwaar als die eed gebroken moest worden. Von Choltitz vormt hierop geen uitzondering. In de film beroept hij zich wel steeds op het bevel, maar waarom het hem juist zo waar viel om niet gehoorzamen blijft achterwege. Het enige argument, waarop de generaal terugkomt, is de kwestie van Sippenhaft. Bij Sippenhaft werden onschuldige bloed- of aangetrouwde verwanten gestraft voor een misdaad die een familielid had begaan. Naar het idee van Von Choltitz was deze vergeldingsmaatregel speciaal voor hem bedacht door Hitler, terwijl Sippenhaft in werkelijkheid werd ingevoerd door Reichsführer Himmler in opdracht van Hitler na de aanslag van de officieren onder leiding van kolonel Stauffenberg in de Wolfsschanze op 20 juli 1944.

Dit neemt niet weg dat “Diplomatie”beslist de moeite waard is. Schlöndorff heeft verder niets aan het toeval overgelaten. Zelfs de details zijn op het hoofdthema afgesteld. De film begint met klanken uit het adagio van de 7de symfonie van Beethoven. Een stuk dat oorspronkelijk uitgevoerd was tijdens een benefietvoorstelling ten behoeve van de slachtoffers van een veldslag tegen Napoleon. Parijs als stad der liefde wordt meermaals geaccentueerd. De liefde in fysieke zin door toevoeging van het fictieve element van de trap, waarlangs Nordling toegang kan krijgen tot het vertrek van de generaal. De trap zou gebruikt zijn door de maîtresse van Napoleon. Maar ook de liefde in geestelijke zin, zoals respect, de basis van het menselijk handelen. Die kans doet zich voor, wanneer von Choltitz overvallen wordt door een astma-aanval. Hoewel Nordling de zaak in zijn voordeel kan beslissen, besluit hij toch de generaal te hulp te schieten. Beide personages zijn overtuigend neergezet door de acteurs en het feit dat de dialogen in goed Frans worden gevoerd, uitgezonderd de dialogen tussen de Duitse manschappen, doet daar geen afbreuk aan. Een kleine minpunt is wel dat de film vrij donker is.

 

Beoordeling: X X X X Zeer goed

 

Advertenties