-Expositie “Calmeyer in den Niederlanden”

Expositie “Calmeyer in den Niederlanden, Jodenredder in duitse dienst” in Zwolle.

 

Sinds Vrijdag 9 april is in het Historisch Centrum Overijssel te Zwolle de kleine, maar indringende tentoonstelling “Callmeyer in den Niederlanden, Jodenredder in Duitse dienst” te bezichtigen. Centraal staat de handelswijze van de Duitse ambtenaar  Hans Georg Calmeyer (1903-1972) ten tijde van de Tweede Wereldoorlog.

Calmeyer met zijn zoontje Michael

Calmeyer was advocaat te Osnabrück . In 1939 meldde hij zich bij de Wehrmacht en in 1940 werd hij in Nederland gelegerd. De militaire dienst had hem echter niet gelukkig gemaakt en daarom solliciteerde hij naar een andere functie: hij werd hoofd Entscheidungsstelle in Den Haag. Op grond van de Verordening 6/41 moest worden bepaald wie Joods was en wie niet.  Joods zijn betekende transport naar kamp Westerbork en van daaruit naar de vernietingskampen als Auschwitz en Dachau. Vanuit zijn functie was Calmeyer bij machte om levens van de Joden te redden door hen als ‘ariër’ te bestempelen. Bij zijn werkzaamheden had Calmeyer hulp van een illegaal netwerk, waartoe ook Nederlanders behoorden. Mogelijk zijn er op deze manier  circa 3500 tot 7000 Joden gered. Al vond hij zelf na de oorlog dat hij altijd nog te weinig mensen had geholpen. Dat schuldgevoel bleef hem tot aan zijn dood in 1972 achtervolgen.

Voor de Joden was Calmeyer in die jaren een begrip geworden, het woord “Calmeyeren”ontstond. Doch in deze huidige tijd is de belangstelling voor deze man in de schaduw komen te staan van mannen zoals Oskar Schindler. Een reden te meer om aan Hans Calmeyer een tentoonstelling te wijden, meent de Duitse historicus dr. Joachim Castan. “Niet om van hem een held te maken, noch omwille van het begrip goed of fout”, zo verwoordde Castan bij de opening,  “Maar om Calmeyer te plaatsen in de historische context van zijn tijd. Wat waren de dilemma’s waar men voor stond en welke keuzes kon men en wilde men maken.” Aan de hand van grote panelen met tekst en afbeeldingen, waaronder een aantal onbekende foto’s wordt een beeld geschetst van de persoon Hans Calmeyer, de situatie in Nederland in ’40-‘45 en Calmeyer’s handelswijze met betrekking tot het Jodenvraagstuk. De opzet dwingt de bezoeker tot het nadenken over welke keuzes hij/zij zou maken, indien dezelfde situatie zich nu voor zou doen. Door ook een portret te tonen van enkele personen, die dankzij Calmeyer de oorlog overleefd hebben, wordt de nadruk gelegd op de belangrijkheid van Calmeyer’s beslissingen destijds ten gunste van de Joden, omdat Nederland het hoogste aantal op transport gestelde Joden van Europa  kent. Naast Calmeyer wordt er ook aandacht besteed aan enkele Nederlanders behorend tot het illegale netwerk van Calmeyer, zoals de advocaat Benno Stokvis. Of de bezoeker na het zien van deze expositie Calmeyer beschouwt als mensenredder of hem toch liever blijft zien als dader, bepaalt de bezoeker zelf, doch om één besef kan men niet heen: wat Calmeyer ondernomen heeft om mensenlevens te redden, getuigt zeker van moed, aangezien hij werkzaam was in Duitse dienst.

Het is een heldere en overzichtelijke expositie, die beslist de moeite waard is om bezocht te worden.Dat er gekozen is voor deze locatie in Zwolle is niet verrassend te noemen. Het Historisch Centrum besteedt veel aandacht aan de Tweede Wereldoorlog, zo is daar momenteel ook een expositie te bezichtigen, die geheel is samengesteld door de kinderen van groep 7 en 8. De kosten hoeven geen belemmering te zijn, de toegang is namelijk gratis. De tentoonstelling “Calmeyer in den Niederlanden” is nog te zien tot 14 mei. Daarna zal ze te zien zijn in Deventer, Oldenzaal en Enschede.

Openingstijden in Zwolle:
Maandag t/m vrijdag 09.00 – 17.00 uur
Donderdag 09.00 – 21.00 uur

Met dank voor de foto: Historisch Centrum Overijssel Zwolle

Aanvullende opmerking:

Naar aanleiding van deze recensie kwam er onlangs een reactie binnen dat heeft geleid tot het verhaal: “Dit mag nóóit meer gebeuren!”

Advertenties